បណ្ឌិត កែម ឡី៖ «ខ្ញុំនឹងនិយាយអ្វី ដែលអ្នកដទៃមិនហ៊ាននិយាយ»

សេចក្ដីផ្ដើម

ទស្សនៈ «ខ្ញុំនឹងនិយាយអ្វី ដែលអ្នកដទៃមិនហ៊ាននិយាយ» អាចត្រូវបានយល់ថា ជាការបង្ហាញពីគោលជំហររបស់លោកបណ្ឌិត កែម ឡី ចំពោះតួនាទីរបស់បញ្ញវន្ត អ្នកស្រាវជ្រាវ អ្នកវិភាគ និងពលរដ្ឋក្នុងសង្គម។ ប្រភពសារព័ត៌មានបានកត់ត្រាសម្រង់របស់លោកក្នុងន័យថា ដរាបណាលោកនៅរស់ លោកនឹងបន្តនិយាយអ្វីដែលអ្នកដទៃមិនហ៊ាននិយាយ។ ទស្សនៈនេះមិនគួរត្រូវបានបកស្រាយថាជាការលើកទឹកចិត្តឱ្យនិយាយដោយគ្មានមូលដ្ឋាន ឬប្រឆាំងដើម្បីតែប្រឆាំងនោះទេ។ តាមទស្សនៈវិទ្យាសាស្ត្រ វាអាចត្រូវបានវិភាគថា ជាការទាមទារឱ្យមានភាពក្លាហានផ្នែកបញ្ញា ការស្វែងរកការពិត ឯករាជ្យភាពក្នុងការវិភាគ និងការទទួលខុសត្រូវចំពោះផលប្រយោជន៍សាធារណៈ។

១. ភាពក្លាហានផ្នែកបញ្ញា

ក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រ ការស្វែងរកចំណេះដឹងត្រូវការសេរីភាពក្នុងការសួរ ការសង្ស័យ ការសាកល្បង និងការត្រួតពិនិត្យអំណះអំណាង។ ដូច្នេះ ពាក្យថា «និយាយអ្វីដែលអ្នកដទៃមិនហ៊ាននិយាយ» អាចត្រូវបានយល់ថា ជា ភាពក្លាហានផ្នែកបញ្ញា ឬ intellectual courage។ ភាពក្លាហាននេះមានន័យថា អ្នកស្រាវជ្រាវត្រូវហ៊ានពិនិត្យបញ្ហាដែលរសើប ហ៊ានសួរសំណួរដែលមនុស្សជាច្រើនជៀសវាង និងហ៊ានបង្ហាញលទ្ធផលដែលរកឃើញ ទោះបីលទ្ធផលនោះមិនស្របនឹងការរំពឹងទុករបស់ខ្លួន ឬរបស់ក្រុមដែលមានឥទ្ធិពលក៏ដោយ។

ទោះជាយ៉ាងណា ភាពក្លាហានផ្នែកបញ្ញាមិនស្មើនឹងការនិយាយដោយគ្មានភស្តុតាងឡើយ។ អ្នកវិភាគត្រូវអាចបង្ហាញថា អំណះអំណាងរបស់ខ្លួនមានប្រភពទិន្នន័យ មានវិធីសាស្ត្រ មានការប្រៀបធៀប និងអាចត្រូវបានពិនិត្យឡើងវិញ។ ដូច្នេះ ទស្សនៈរបស់លោកអាចត្រូវបានសង្ខេបជាគោលការណ៍មួយថា៖ ត្រូវហ៊ាននិយាយ ប៉ុន្តែត្រូវនិយាយដោយមានមូលដ្ឋាន។

២. ការនិយាយដែលផ្អែកលើអង្គហេតុ

ក្នុងវិធីសាស្ត្រវិទ្យាសាស្ត្រ ការអះអាងមួយមានតម្លៃនៅពេលអាចគាំទ្រដោយភស្តុតាង។ ការពិតមិនត្រូវកំណត់ដោយឋានៈរបស់អ្នកនិយាយ កេរ្តិ៍ឈ្មោះ ប្រជាប្រិយភាព ឬអំណាចនោះទេ ប៉ុន្តែដោយគុណភាពនៃទិន្នន័យ និងហេតុផលដែលគាំទ្រអំណះអំណាង។

ក្រោមក្របខណ្ឌនេះ ទស្សនៈរបស់លោកបណ្ឌិត កែម ឡី អាចត្រូវបានបកស្រាយថា ជាការអំពាវនាវឱ្យផ្លាស់ប្ដូរពី «ការនិយាយតាមបុគ្គល» ទៅ «ការនិយាយតាមអង្គហេតុ»។ ប្រសិនបើមានបញ្ហាសង្គមណាមួយ អ្នកស្រាវជ្រាវមិនគួរសួរត្រឹមថា «តើនរណាជាអ្នកនិយាយ?» ទេ ប៉ុន្តែត្រូវសួរថា «តើមានទិន្នន័យអ្វីខ្លះ? តើប្រភពទុកចិត្តបានដែរឬទេ? តើមានការពន្យល់ជំនួសដែរឬទេ? និងតើអំណះអំណាងនេះអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បានដែរឬទេ?»

៣. ឯករាជ្យភាពរបស់អ្នកវិភាគ

ចំណុចស្នូលមួយទៀតគឺ ឯករាជ្យភាព។ ការសិក្សាអំពីលោកបណ្ឌិត កែម ឡី បានពិភាក្សាអំពីចក្ខុវិស័យរបស់លោកចំពោះពលរដ្ឋ ដែលមិនត្រឹមតែចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងត្រូវចូលរួមជំរុញសិទ្ធិនយោបាយ សង្គម និងសេដ្ឋកិច្ចឱ្យទូលំទូលាយផងដែរ។

តាមទស្សនៈវិទ្យាសាស្ត្រ អ្នកវិភាគឯករាជ្យមិនត្រូវសន្និដ្ឋានជាមុន ហើយបន្ទាប់មកស្វែងរកតែទិន្នន័យដែលគាំទ្រការសន្និដ្ឋាននោះទេ។ បញ្ហានេះក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រត្រូវបានគេស្គាល់ថា ជា confirmation bias ឬទំនោរជ្រើសរើសតែព័ត៌មានដែលគាំទ្រជំនឿដែលខ្លួនមានស្រាប់។

ដូច្នេះ បើអនុវត្តទស្សនៈនេះឱ្យបានត្រឹមត្រូវ អ្នកវិភាគត្រូវប្រើស្តង់ដារដូចគ្នាចំពោះគ្រប់ភាគី។ កំហុសមួយត្រូវតែជាកំហុស ទោះវាត្រូវបានប្រព្រឹត្តដោយមនុស្សដែលខ្លួនគាំទ្រក៏ដោយ។ សមិទ្ធផលមួយក៏ត្រូវទទួលស្គាល់ ទោះវាកើតចេញពីភាគីដែលខ្លួនមិនពេញចិត្តក៏ដោយ។ នេះជាមូលដ្ឋាននៃភាពសុចរិតផ្នែកបញ្ញា។

៤. សំណួរដែលអ្នកដទៃមិនហ៊ានសួរ

ក្នុងការស្រាវជ្រាវ ការរកឃើញដ៏សំខាន់ជាច្រើនចាប់ផ្តើមពីសំណួរដែលមនុស្សមុនៗមិនបានសួរ ឬមិនហ៊ានសួរ។ ដូច្នេះ «និយាយអ្វីដែលអ្នកដទៃមិនហ៊ាននិយាយ» ក៏អាចបំលែងទៅជាគោលការណ៍ថា៖ សួរអ្វីដែលអ្នកដទៃមិនទាន់សួរ។

នៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម សំណួរបែបនេះអាចមានដូចជា៖ ហេតុអ្វីបានជាបញ្ហាមួយបន្តកើតឡើងជាច្រើនឆ្នាំ? តើក្រុមណាទទួលផលប្រយោជន៍ និងក្រុមណាទទួលបន្ទុក? តើគោលនយោបាយមួយមានផលប៉ះពាល់ជាក់ស្ដែងដល់ប្រជាពលរដ្ឋយ៉ាងដូចម្តេច? តើទិន្នន័យផ្លូវការស្របគ្នាជាមួយបទពិសោធន៍របស់ប្រជាជនមូលដ្ឋានដែរឬទេ?

ការសួរបែបនេះមានតម្លៃព្រោះវាប្ដូរការពិភាក្សាពីការចោទប្រកាន់បុគ្គល ទៅជាការស្វែងរកមូលហេតុ រចនាសម្ព័ន្ធ និងដំណោះស្រាយ។

៥. ទស្សនៈនេះ និងតួនាទីរបស់បញ្ញវន្តសាធារណៈ

លោកបណ្ឌិត កែម ឡី ត្រូវបានប្រភពជាច្រើនពិពណ៌នាថា ជាអ្នកវិភាគដែលមានភាពឯករាជ្យ និងមិនងាយភ័យខ្លាចក្នុងការបញ្ចេញមតិ។ ក្នុងសង្គមវិទ្យា បុគ្គលដែលប្រើចំណេះដឹងជំនាញរបស់ខ្លួនដើម្បីពន្យល់បញ្ហាសាធារណៈអាចត្រូវបានយល់ថា ជា បញ្ញវន្តសាធារណៈ។

តួនាទីរបស់បញ្ញវន្តសាធារណៈមិនមែនគ្រាន់តែបញ្ជូនចំណេះដឹងពីសៀវភៅទៅប្រជាពលរដ្ឋទេ។ គាត់ត្រូវភ្ជាប់ទ្រឹស្ដីទៅនឹងជីវភាពជាក់ស្ដែង រកឱ្យឃើញសំឡេងដែលមិនសូវត្រូវបានឮ និងបកស្រាយបញ្ហាស្មុគស្មាញឱ្យសាធារណជនយល់បាន។ ប្រភពមួយអំពីលោក កែម ឡី បានកត់សម្គាល់ថា ការវិភាគរបស់លោកត្រូវបានមនុស្សមួយចំនួនយល់ថា ឆ្លុះបញ្ចាំងពីទស្សនៈរបស់ប្រជាពលរដ្ឋជាច្រើនដែលមិនអាចបញ្ចេញសំឡេងរបស់ខ្លួនបាន។

៦. ការនិយាយការពិត និងសុវត្ថិភាពសង្គម

ការវិភាគបែបវិទ្យាសាស្ត្រត្រូវតែគេចចេញពីការបកស្រាយបែបមនោសញ្ចេតនាតែមួយផ្លូវ។ ការនិយាយអ្វីដែលអ្នកដទៃមិនហ៊ាននិយាយ មិនមានន័យថា ត្រូវនិយាយគ្រប់យ៉ាងដោយមិនគិតពីផលវិបាកឡើយ។ អ្នកស្រាវជ្រាវត្រូវគិតពីសុវត្ថិភាពរបស់ប្រភពព័ត៌មាន ក្រមសីលធម៌ ការការពារឯកជនភាព និងហានិភ័យនៃការចោទប្រកាន់មនុស្សដោយគ្មានភស្តុតាង។

ដូច្នេះ ភាពក្លាហានត្រូវភ្ជាប់ជាមួយ សីលធម៌នៃការទទួលខុសត្រូវ។ មុនពេលផ្សព្វផ្សាយអំណះអំណាងមួយ ត្រូវសួរថា៖ តើភស្តុតាងគ្រប់គ្រាន់ដែរឬទេ? តើមានវិធីបកស្រាយផ្សេងទៀតដែរឬទេ? តើភាសាដែលប្រើមានភាពត្រឹមត្រូវដែរឬទេ? តើការផ្សព្វផ្សាយនេះអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដែលមិនចាំបាច់ដល់អ្នកដទៃដែរឬទេ?

៧. ទស្សនៈនេះ និងពលរដ្ឋសកម្ម

បើពង្រីកពីបុគ្គលទៅសង្គម ទស្សនៈនេះអាចត្រូវបានយល់ថា ជាការជំរុញឱ្យបង្កើត ពលរដ្ឋសកម្ម។ ពលរដ្ឋសកម្មមិនមែនជាអ្នកដែលគ្រាន់តែទទួលព័ត៌មានទេ ប៉ុន្តែជាអ្នកសួរ ពិនិត្យ ប្រៀបធៀប វិភាគ និងចូលរួម។

ក្នុងសង្គមព័ត៌មាន ប្រជាពលរដ្ឋគួរមានសមត្ថភាពសួរថា៖ តើប្រភពណាផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាននេះ? តើមានប្រភពឯករាជ្យផ្សេងទៀតបញ្ជាក់ដែរឬទេ? តើទិន្នន័យត្រូវបានបកស្រាយត្រឹមត្រូវដែរឬទេ? តើចំណងជើងព័ត៌មានមានបំណងជំរុញអារម្មណ៍លើសពីអង្គហេតុដែរឬទេ?

ប្រសិនបើពលរដ្ឋមានជំនាញបែបនេះ «ការហ៊ាននិយាយ» នឹងមិនស្ថិតនៅតែលើមនុស្សល្បីមួយចំនួនទេ ប៉ុន្តែក្លាយជាវប្បធម៌នៃការគិតដោយហេតុផល។

៨. មិនមែននិយាយដើម្បីបង្កជម្លោះ ប៉ុន្តែនិយាយដើម្បីបើកការពិភាក្សា

មូលដ្ឋានវិទ្យាសាស្ត្រសំខាន់មួយគឺថា ចំណេះដឹងរីកចម្រើនតាមរយៈការតវ៉ាដោយហេតុផល។ អ្នកស្រាវជ្រាវអាចមិនយល់ស្របគ្នា ប៉ុន្តែពួកគេត្រូវឆ្លើយតបទៅលើភស្តុតាង និងអំណះអំណាង មិនមែនវាយប្រហារបុគ្គលឡើយ។

ដូច្នេះ ទស្សនៈ «ខ្ញុំនឹងនិយាយអ្វីដែលអ្នកដទៃមិនហ៊ាននិយាយ» គួរត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយគោលការណ៍ ការសន្ទនាដោយហេតុផល។ គោលដៅនៃការនិយាយមិនមែនធ្វើឱ្យអ្នកដទៃបាត់បង់មុខមាត់ទេ ប៉ុន្តែធ្វើឱ្យបញ្ហាដែលត្រូវបានលាក់ ឬមិនត្រូវបានពិភាក្សា អាចចូលទៅក្នុងការពិភាក្សាសាធារណៈបាន។

៩. គំរូវិភាគបួនជំហាន

ទស្សនៈនេះអាចត្រូវបានបំលែងទៅជាគំរូអនុវត្តបែបវិទ្យាសាស្ត្រ ៤ ជំហាន៖

ទី១៖ សង្កេត — មើលបញ្ហាជាក់ស្ដែងដោយមិនប្រញាប់សន្និដ្ឋាន។

ទី២៖ សួរ — សួរសំណួរដែលចូលទៅរកមូលហេតុ មិនមែនត្រឹមរោគសញ្ញាខាងក្រៅ។

ទី៣៖ ផ្ទៀងផ្ទាត់ — ប្រមូលទិន្នន័យពីប្រភពច្រើន និងពិនិត្យភាពទុកចិត្តបាន។

ទី៤៖ និយាយដោយទទួលខុសត្រូវ — បង្ហាញលទ្ធផលដោយច្បាស់ បែងចែកអង្គហេតុពីមតិ ទទួលស្គាល់ដែនកំណត់នៃទិន្នន័យ និងជៀសវាងការចោទប្រកាន់ដែលលើសពីភស្តុតាង។

តាមគំរូនេះ «ហ៊ាននិយាយ» គឺជាជំហានចុងក្រោយ មិនមែនជាជំហានដំបូងទេ។ មុននិយាយ ត្រូវសង្កេត សួរ និងផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមុន។

១០. តម្លៃសម្រាប់យុវជន និងអ្នកស្រាវជ្រាវ

សម្រាប់យុវជន ទស្សនៈនេះអាចបង្រៀនមេរៀនសំខាន់បី។ ទីមួយ កុំខ្លាចសួរសំណួរដែលមានហេតុផល។ ទីពីរ កុំទទួលយកអំណះអំណាងណាមួយដោយសារតែអ្នកនិយាយមានឋានៈខ្ពស់ ឬមានប្រជាប្រិយភាព។ ទីបី នៅពេលមានភស្តុតាងគ្រប់គ្រាន់ ត្រូវមានសុចរិតភាពក្នុងការបង្ហាញការពិត ទោះបីវាមិនស្របនឹងជំនឿដើមរបស់ខ្លួនក៏ដោយ។

សម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវ វាបន្ថែមមេរៀនមួយទៀត៖ ការស្រាវជ្រាវគ្មានតម្លៃពេញលេញ ប្រសិនបើលទ្ធផលដែលរកឃើញមិនអាចប្រែក្លាយទៅជាចំណេះដឹងដែលសង្គមអាចយល់ និងប្រើប្រាស់បាន។ ដូច្នេះ អ្នកស្រាវជ្រាវត្រូវមិនត្រឹមតែរកឃើញការពិតទេ ប៉ុន្តែត្រូវចេះបកស្រាយការពិតនោះដោយភាសាដែលសាធារណជនអាចយល់បាន។

សេចក្ដីសន្និដ្ឋាន

«ខ្ញុំនឹងនិយាយអ្វី ដែលអ្នកដទៃមិនហ៊ាននិយាយ» អាចត្រូវបានមើលឃើញថា ជាទស្សនៈស្តីពីភាពក្លាហានផ្នែកបញ្ញា ឯករាជ្យភាពនៃការគិត និងការទទួលខុសត្រូវរបស់បញ្ញវន្តចំពោះសង្គម។ ប៉ុន្តែតាមលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រ «ការហ៊ាននិយាយ» តែមួយមុខមិនគ្រប់គ្រាន់ឡើយ។ វាត្រូវភ្ជាប់ជាមួយការស្រាវជ្រាវ ការផ្ទៀងផ្ទាត់ទិន្នន័យ ការគិតវិភាគ សុចរិតភាព ក្រមសីលធម៌ និងការបើកចំហឱ្យអ្នកដទៃអាចតវ៉ាដោយភស្តុតាង។

ដូច្នេះ បេតិកភណ្ឌដ៏មានតម្លៃនៃទស្សនៈនេះ មិនមែនស្ថិតនៅលើការធ្វើឱ្យមនុស្ស «និយាយខ្លាំង» ជាងមុនទេ ប៉ុន្តែធ្វើឱ្យមនុស្ស គិតជ្រៅជាងមុន សួរបានល្អជាងមុន ស្វែងរកភស្តុតាងបានច្បាស់ជាងមុន និងហ៊ាននិយាយការពិតដោយទទួលខុសត្រូវជាងមុន។ នៅពេលការនិយាយផ្អែកលើទិន្នន័យ ហេតុផល និងសីលធម៌ វាមិនត្រឹមតែជាការបញ្ចេញមតិទេ ប៉ុន្តែអាចក្លាយជាឧបករណ៍សម្រាប់ការសិក្សា ការកែលម្អស្ថាប័ន និងការអភិវឌ្ឍសង្គមដោយសន្តិវិធី។