និយាយការពិត មិននិយាយការពារ

«និយាយការពិត មិននិយាយការពារ» គឺជាទស្សនាទានដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីគោលជំហររបស់លោកបណ្ឌិត កែម ឡី ក្នុងនាមជាអ្នកស្រាវជ្រាវសង្គម និងអ្នកវិភាគសាធារណៈ។ ទស្សនាទាននេះរំលឹកថា ការនិយាយមិនគួរធ្វើឡើងដើម្បីការពារបុគ្គល ក្រុម និន្នាការ ឬផលប្រយោជន៍ណាមួយដោយមិនគិតពីការពិតនោះទេ។ អ្នកវិភាគ អ្នកសារព័ត៌មាន អ្នកស្រាវជ្រាវ មន្ត្រីសាធារណៈ និងប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប គួរយកការពិត ផលប្រយោជន៍សាធារណៈ និងការទទួលខុសត្រូវជាគោល មិនមែនយកភាពស្និទ្ធស្នាល ការភ័យខ្លាច ឬផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនជាមូលដ្ឋាននៃការបញ្ចេញមតិឡើយ។

ពាក្យថា «និយាយការពិត» មានន័យថា និយាយដោយផ្អែកលើអង្គហេតុ ភស្តុតាង ការស្រាវជ្រាវ និងការពិចារណាដោយហេតុផល។ វាមិនមែនជាការនិយាយតាមអារម្មណ៍ ការសន្និដ្ឋានដោយគ្មានមូលដ្ឋាន ឬការផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាមនោះទេ។ មុននឹងនិយាយ ឬបញ្ចេញមតិលើបញ្ហាសង្គម មនុស្សម្នាក់ត្រូវស្វែងយល់ពីបរិបទ ពិនិត្យប្រភពព័ត៌មាន ប្រៀបធៀបទស្សនៈផ្សេងៗ និងបែងចែកឱ្យច្បាស់រវាងអង្គហេតុ មតិយោបល់ និងការសន្និដ្ឋាន។ ការពិតមិនគួរត្រូវបានកែប្រែ ដកស្រង់តែផ្នែកដែលខ្លួនពេញចិត្ត ឬលាក់បាំងផ្នែកដែលមិនអំណោយផលដល់ភាគីណាមួយឡើយ។

ចំណែកពាក្យថា «មិននិយាយការពារ» មិនមានន័យថា មនុស្សមិនត្រូវការពារអ្នកដែលត្រូវបានគេរំលោភបំពាន ឬមិនត្រូវការពារយុត្តិធម៌នោះទេ។ វាមានន័យថា មិនត្រូវប្រើពាក្យសម្ដីដើម្បីបិទបាំងកំហុស បំភ្លៃអង្គហេតុ ឬការពារបុគ្គល និងក្រុមណាមួយដោយគ្មានគោលការណ៍។ បើភាគីដែលខ្លួនគាំទ្រធ្វើត្រឹមត្រូវ គេអាចទទួលស្គាល់ថាត្រឹមត្រូវ។ បើភាគីនោះធ្វើខុស ក៏ត្រូវហ៊ានទទួលស្គាល់ និងរិះគន់កំហុសនោះដែរ។ នេះគឺជាភាពស្មោះត្រង់ផ្នែកបញ្ញា និងសីលធម៌ ដែលមិនវាស់វែងការពិតតាមរយៈថា «នរណាជាអ្នកនិយាយ» ប៉ុន្តែវាស់វែងតាមរយៈថា «អ្វីដែលបាននិយាយនោះពិត និងមានភស្តុតាងដែរឬទេ»។

ទស្សនាទាននេះក៏ទាមទារឱ្យអ្នកវិភាគមានឯករាជ្យភាព។ អ្នកវិភាគដែលមានឯករាជ្យ មិនគួរធ្វើជាអ្នកនាំពាក្យឱ្យភាគីណាមួយ មិនគួររិះគន់តែអ្នកដែលខ្លួនមិនពេញចិត្ត ហើយមើលរំលងកំហុសរបស់អ្នកដែលខ្លួនគាំទ្រឡើយ។ ការវិភាគត្រូវប្រើស្តង់ដារដូចគ្នាចំពោះគ្រប់ភាគី៖ អ្វីដែលល្អត្រូវទទួលស្គាល់ អ្វីដែលខ្វះខាតត្រូវបង្ហាញ និងអ្វីដែលខុសត្រូវស្នើឱ្យកែតម្រូវ។ គោលបំណងនៃការរិះគន់មិនមែនដើម្បីបំផ្លាញកិត្តិយសរបស់បុគ្គល ឬបង្កើតសត្រូវទេ ប៉ុន្តែដើម្បីឱ្យស្ថាប័ន អ្នកដឹកនាំ និងសង្គមទាំងមូលអាចមើលឃើញចំណុចខ្សោយ និងកែលម្អខ្លួនបាន។

ការនិយាយការពិតក៏ត្រូវភ្ជាប់ជាមួយការទទួលខុសត្រូវ។ មនុស្សម្នាក់មិនអាចយកពាក្យថា «ការពិត» មកធ្វើជាហេតុផលសម្រាប់ការប្រមាថ ការបន្ទាបបន្ថោក ការញុះញង់ ឬការចោទប្រកាន់ដោយគ្មានភស្តុតាងបានទេ។ ការពិតត្រូវនិយាយដោយសុភាពរាបសា មានបរិបទ មានប្រភព និងមានបំណងស្ថាបនា។ ការនិយាយដោយកំហឹង អាចធ្វើឱ្យសារដែលត្រឹមត្រូវបាត់បង់តម្លៃ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការនិយាយដោយហេតុផល និងគោរពសេចក្ដីថ្លៃថ្នូររបស់អ្នកដទៃ អាចធ្វើឱ្យការរិះគន់ក្លាយជាផ្លូវទៅរកការសន្ទនា និងដំណោះស្រាយ។

សម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋ ទស្សនាទាននេះលើកទឹកចិត្តឱ្យមនុស្សឈប់ទទួលយកព័ត៌មានដោយអកម្ម។ ប្រជាពលរដ្ឋគួរហ៊ានសួរថា តើព័ត៌មាននេះមកពីណា? តើមានភស្តុតាងអ្វីខ្លះ? តើអ្នកនិយាយមានផលប្រយោជន៍ពាក់ព័ន្ធដែរឬទេ? តើមានទស្សនៈផ្សេងទៀតដែលគួរស្ដាប់ដែរឬទេ? ការសួរសំណួរទាំងនេះជួយការពារសង្គមពីព័ត៌មានក្លែងក្លាយ ការឃោសនា និងការបំភាន់មតិសាធារណៈ។ ពលរដ្ឋដែលចេះផ្ទៀងផ្ទាត់ព័ត៌មាន និងគិតដោយឯករាជ្យ គឺជាមូលដ្ឋានសម្រាប់សង្គមដែលមានការទទួលខុសត្រូវ។

សម្រាប់អ្នកដឹកនាំ និងមន្ត្រីសាធារណៈ ទស្សនាទាននេះបញ្ជាក់ថា ការរិះគន់ដោយសុចរិតមិនគួរត្រូវបានចាត់ទុកជាអំពើសត្រូវទេ។ មតិរិះគន់អាចជាកញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំងពីបញ្ហាដែលមន្ត្រីនៅក្នុងប្រព័ន្ធមិនអាចមើលឃើញ ឬមិនបានទទួលដំណឹង។ ការបើកចំហទទួលស្ដាប់ការពិត ទោះជាការពិតនោះមិនស្រួលស្ដាប់ក៏ដោយ អាចជួយកាត់បន្ថយកំហុស បង្កើនតម្លាភាព និងពង្រឹងទំនុកចិត្តរបស់សាធារណជន។ អ្នកដឹកនាំដែលទទួលយកតែពាក្យសរសើរ អាចបាត់បង់ឱកាសកែតម្រូវ ខណៈអ្នកដឹកនាំដែលស្ដាប់ទាំងការសរសើរ និងការរិះគន់ មានឱកាសធ្វើសេចក្ដីសម្រេចបានប្រសើរជាងមុន។

សម្រាប់យុវជន «និយាយការពិត មិននិយាយការពារ» គឺជាមេរៀនអំពីភាពក្លាហាន និងសុចរិតភាព។ យុវជនត្រូវហ៊ានទទួលស្គាល់ការពិត ទោះបីការពិតនោះផ្ទុយពីគំនិតរបស់ខ្លួនក៏ដោយ។ ពួកគេត្រូវរៀនទទួលស្គាល់កំហុស កែប្រែទស្សនៈនៅពេលមានភស្តុតាងថ្មី និងមិនប្រកាន់ខ្ជាប់មតិចាស់ដោយសារតែអៀនខ្មាស ឬខ្លាចបាត់បង់ការគាំទ្រ។ ភាពក្លាហានពិតប្រាកដមិនមែនជាការនិយាយខ្លាំងជាងគេទេ ប៉ុន្តែជាការហ៊ាននិយាយអ្វីដែលត្រឹមត្រូវដោយមានហេតុផល និងទទួលខុសត្រូវចំពោះពាក្យសម្ដីរបស់ខ្លួន។

បេតិកភណ្ឌនៃទស្សនាទាននេះ មិនគួរត្រូវបានរក្សាទុកត្រឹមតែជាឃ្លាសម្រាប់បោះពុម្ពលើរូបភាព ឬចែករំលែកនៅថ្ងៃរំលឹកខួបប៉ុណ្ណោះទេ។ វាគួរត្រូវបានអនុវត្តក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ៖ ក្នុងថ្នាក់រៀន អ្នកសិក្សាត្រូវមិនលួចចម្លង និងហ៊ានទទួលស្គាល់ប្រភព; ក្នុងកន្លែងធ្វើការ បុគ្គលិកត្រូវរាយការណ៍បញ្ហាតាមការពិត; ក្នុងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ អ្នកសារព័ត៌មានត្រូវផ្ទៀងផ្ទាត់ព័ត៌មាន; ក្នុងការស្រាវជ្រាវ អ្នកស្រាវជ្រាវត្រូវមិនកែទិន្នន័យឱ្យស្របតាមចម្លើយដែលខ្លួនចង់បាន; និងក្នុងសង្គម ប្រជាពលរដ្ឋត្រូវបញ្ចេញមតិដោយសន្តិវិធី និងគោរពគ្នា។

ជារួម «និយាយការពិត មិននិយាយការពារ» ជាការអំពាវនាវឱ្យមនុស្សឈរនៅខាងគោលការណ៍ មិនមែនឈរនៅខាងបុគ្គលដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌ។ វាបង្រៀនឱ្យយើងមិនប្រើការពិតជាអាវុធសម្រាប់វាយប្រហារអ្នកដទៃ និងមិនប្រើភាពស្មោះត្រង់ជាលេសសម្រាប់ការប្រមាថ។ ផ្ទុយទៅវិញ យើងត្រូវយកការពិតជាពន្លឺសម្រាប់ស្វែងយល់ពីបញ្ហា ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការសន្ទនា និងជាឧបករណ៍សម្រាប់កែលម្អសង្គម។ នៅពេលមនុស្សហ៊ាននិយាយការពិតដោយមានភស្តុតាង សុចរិតភាព និងសន្តិវិធី សង្គមនឹងមានឱកាសរៀនពីកំហុស កាត់បន្ថយការបំភាន់ និងបន្តដំណើរទៅរកយុត្តិធម៌ តម្លាភាព និងការទទួលខុសត្រូវ។

អត្ថបទដោយ៖ សេក សុជាតិ (អ្នកប្រឹក្សាយោបល់ផ្នែកអភិវឌ្ឍន៍ផ្នត់គំនិត និងការស្រាវជ្រាវ)

វីដេអូដកស្រង់ចេញពីតំណភ្ជាប់៖ https://www.facebook.com/reel/1069856602043385