លំហាត់៖ ការប្រើប្រតិបត្តិករនព្វន្តក្នុង Python

១. សេចក្ដីផ្ដើម

ក្នុងការសរសេរកម្មវិធី Python យើងតែងតែត្រូវធ្វើការគណនាតម្លៃផ្សេងៗ ដូចជា ការបូកតម្លៃទំនិញ ការដកចំនួនដែលបានចំណាយ ការគុណតម្លៃនឹងបរិមាណ ការចែករកមធ្យមភាគ ឬការរកសំណល់នៃការចែក។ ដើម្បីអនុវត្តការគណនាទាំងនេះ Python ប្រើ ប្រតិបត្តិករនព្វន្ត (Arithmetic Operators)។

ប្រតិបត្តិករនព្វន្តសំខាន់ៗក្នុង Python រួមមាន +, -, *, /, //, % និង **។

២. និយមន័យប្រតិបត្តិករនព្វន្ត

ប្រតិបត្តិករនព្វន្ត គឺជាសញ្ញាដែលប្រើសម្រាប់អនុវត្តការគណនាលើតម្លៃលេខ ឬតម្លៃដែលរក្សាទុកក្នុងអញ្ញតិ។

ឧទាហរណ៍៖

x = 10
y = 3

result = x + y

ក្នុងកូដនេះ៖

• x និង y ជាអញ្ញតិ។
• 10 និង 3 ជាតម្លៃលេខ។
• + ជាប្រតិបត្តិករបូក។
• result រក្សាទុកលទ្ធផលនៃ 10 + 3។

លទ្ធផលគឺ៖

13

៣. តារាងប្រតិបត្តិករនព្វន្ត

៤. ការពន្យល់ប្រតិបត្តិករនីមួយៗ

៤.១ ប្រតិបត្តិករបូក +

សញ្ញា + ប្រើសម្រាប់បូកតម្លៃពីរ ឬច្រើនបញ្ចូលគ្នា។

x = 10
y = 3

result = x + y

print(result)

ការគណនា៖

10 + 3 = 13

លទ្ធផល៖

13

ឧទាហរណ៍ជាក់ស្ដែង៖

book_price = 5
pen_price = 2

total_price = book_price + pen_price

print("Total price:", total_price)

លទ្ធផល៖

Total price: 7

៤.២ ប្រតិបត្តិករដក -

សញ្ញា - ប្រើសម្រាប់ដកតម្លៃមួយចេញពីតម្លៃមួយទៀត។

x = 10
y = 3

result = x - y

print(result)

ការគណនា៖

10 - 3 = 7

លទ្ធផល៖

7

ឧទាហរណ៍ជាក់ស្ដែង៖

balance = 100
expense = 35

remaining_balance = balance - expense

print("Remaining balance:", remaining_balance)

លទ្ធផល៖

Remaining balance: 65

៤.៣ ប្រតិបត្តិករគុណ *

សញ្ញា * ប្រើសម្រាប់គុណតម្លៃពីរ។

x = 10
y = 3

result = x * y

print(result)

ការគណនា៖

10 × 3 = 30

លទ្ធផល៖

30

ឧទាហរណ៍ជាក់ស្ដែង៖

price = 4.5
quantity = 3

total = price * quantity

print("Total:", total)

លទ្ធផល៖

Total: 13.5

៤.៤ ប្រតិបត្តិករចែកធម្មតា /

សញ្ញា / ប្រើសម្រាប់ចែកតម្លៃមួយនឹងតម្លៃមួយទៀត។ ក្នុង Python ការចែកដោយ / ផ្ដល់លទ្ធផលជាចំនួនទសភាគ float។

x = 10
y = 4

result = x / y

print(result)

ការគណនា៖

10 ÷ 4 = 2.5

លទ្ធផល៖

2.5

ទោះបីការចែកដាច់ក៏ដោយ លទ្ធផលនៅតែជាចំនួនទសភាគ៖

result = 10 / 2

print(result)

លទ្ធផល៖

5.0

៤.៥ ប្រតិបត្តិករចែកយកផលចែកគត់ //

សញ្ញា // ហៅថា Floor Division។ វាចែកលេខពីរ ហើយយកតម្លៃគត់ដែលស្ថិតនៅខាងក្រោម ឬស្មើនឹងលទ្ធផលនៃការចែក។

x = 10
y = 3

result = x // y

print(result)

ការចែកធម្មតាគឺ៖

10 ÷ 3 = 3.333...

ការចែកដោយ // ផ្ដល់លទ្ធផល៖

3

ត្រូវចងចាំថា // មិនមែនគ្រាន់តែកាត់ចោលផ្នែកទសភាគជានិច្ចទេ។ វាបង្គត់ចុះទៅចំនួនគត់ដែលតូចជាង ឬស្មើនឹងលទ្ធផល។

ឧទាហរណ៍៖

print(-10 // 3)

លទ្ធផល៖

-4

ព្រោះ -4 ជាចំនួនគត់នៅខាងក្រោម -3.333...។

៤.៦ ប្រតិបត្តិករចែកយកសំណល់ %

សញ្ញា % ប្រើសម្រាប់រកសំណល់ដែលនៅសល់ក្រោយការចែក។

x = 10
y = 3

result = x % y

print(result)

ការគណនា៖

10 ÷ 3 = 3 សល់ 1

លទ្ធផល៖

1

ប្រតិបត្តិករ % អាចប្រើសម្រាប់ពិនិត្យថា លេខមួយជាលេខគូ ឬលេខសេស។

number = 8

remainder = number % 2

print(remainder)

លទ្ធផល៖

0

ដោយសារ 8 ចែកនឹង 2 មិនមានសំណល់ ដូច្នេះ 8 ជាលេខគូ។

ឧទាហរណ៍លេខសេស៖

number = 7

remainder = number % 2

print(remainder)

លទ្ធផល៖

1

៤.៧ ប្រតិបត្តិករលើកជាស្វ័យគុណ **

សញ្ញា ** ប្រើសម្រាប់លើកលេខមួយជាស្វ័យគុណ។

x = 2
y = 3

result = x ** y

print(result)

ការគណនា៖

2³ = 2 × 2 × 2 = 8

លទ្ធផល៖

8

ក្នុងកន្សោម 2 ** 3៖

• 2 ជាគោល។
• 3 ជានិទស្សន្ត។
• 8 ជាលទ្ធផល។

ឧទាហរណ៍រកការ៉េនៃលេខ៖

number = 5

square = number ** 2

print(square)

លទ្ធផល៖

25

៥. កូដលំហាត់ពេញលេញ

# Python Arithmetic Operators Exercise

number1 = float(input("Enter the first number: "))
number2 = float(input("Enter the second number: "))

addition = number1 + number2
subtraction = number1 - number2
multiplication = number1 * number2
division = number1 / number2
floor_division = number1 // number2
remainder = number1 % number2
exponentiation = number1 ** number2

print("\n=== Arithmetic Results ===")
print("Addition:", addition)
print("Subtraction:", subtraction)
print("Multiplication:", multiplication)
print("Division:", division)
print("Floor division:", floor_division)
print("Remainder:", remainder)
print("Exponentiation:", exponentiation)

៦. ការពន្យល់កូដតាមបន្ទាត់

បន្ទាត់ទី១

# Python Arithmetic Operators Exercise

បន្ទាត់នេះជាមតិយោបល់ ឬ Comment។ សញ្ញា # បញ្ជាក់ថា Python មិនអនុវត្តអត្ថបទនៅខាងក្រោយវាទេ។ វាប្រើសម្រាប់ពន្យល់គោលបំណងរបស់កម្មវិធី។

បន្ទាត់ទី២

number1 = float(input("Enter the first number: "))

បន្ទាត់នេះមានតួនាទីបី៖

1. input() ទទួលតម្លៃទីមួយពីអ្នកប្រើ។
2. float() បម្លែងតម្លៃទៅជាចំនួនទសភាគ។
3. number1 រក្សាទុកតម្លៃដែលបានបញ្ចូល។

number1 ជាអញ្ញតិដែលតម្លៃរបស់វាអាចប្រែប្រួលទៅតាមលេខដែលអ្នកប្រើបញ្ចូល។

បន្ទាត់ទី៣

number2 = float(input("Enter the second number: "))

បន្ទាត់នេះទទួលតម្លៃទីពីរពីអ្នកប្រើ បម្លែងទៅជា float ហើយរក្សាទុកក្នុងអញ្ញតិ number2។

បន្ទាត់ទី៤

addition = number1 + number2

បន្ទាត់នេះបូកតម្លៃក្នុង number1 និង number2 ហើយរក្សាទុកលទ្ធផលក្នុងអញ្ញតិ addition។

បន្ទាត់ទី៥

subtraction = number1 - number2

បន្ទាត់នេះដកតម្លៃ number2 ចេញពី number1 ហើយរក្សាទុកលទ្ធផលក្នុង subtraction។

បន្ទាត់ទី៦

multiplication = number1 * number2

បន្ទាត់នេះគុណតម្លៃទាំងពីរ ហើយរក្សាទុកលទ្ធផលក្នុង multiplication។

បន្ទាត់ទី៧

division = number1 / number2

បន្ទាត់នេះចែក number1 នឹង number2 ដោយប្រើការចែកធម្មតា ហើយរក្សាទុកលទ្ធផលក្នុង division។

បន្ទាត់ទី៨

floor_division = number1 // number2

បន្ទាត់នេះចែកតម្លៃទាំងពីរ ហើយយកផលចែកបង្គត់ចុះ រួចរក្សាទុកក្នុង floor_division។

បន្ទាត់ទី៩

remainder = number1 % number2

បន្ទាត់នេះរកសំណល់នៃការចែក number1 នឹង number2 ហើយរក្សាទុកក្នុង remainder។

បន្ទាត់ទី១០

exponentiation = number1 ** number2

បន្ទាត់នេះលើក number1 ជាស្វ័យគុណ number2 ហើយរក្សាទុកលទ្ធផលក្នុង exponentiation។

បន្ទាត់បង្ហាញលទ្ធផល

print("\n=== Arithmetic Results ===")

\n បង្កើតបន្ទាត់ថ្មី មុនពេលបង្ហាញចំណងជើងលទ្ធផល។

បន្ទាត់ខាងក្រោមប្រើ print() ដើម្បីបង្ហាញលទ្ធផលនៃប្រតិបត្តិករនីមួយៗ៖

print("Addition:", addition)
print("Subtraction:", subtraction)
print("Multiplication:", multiplication)
print("Division:", division)
print("Floor division:", floor_division)
print("Remainder:", remainder)
print("Exponentiation:", exponentiation)

៧. ឧទាហរណ៍នៃការដំណើរការ

អ្នកប្រើបញ្ចូល៖

Enter the first number: 10
Enter the second number: 3

លទ្ធផល៖

=== Arithmetic Results ===
Addition: 13.0
Subtraction: 7.0
Multiplication: 30.0
Division: 3.3333333333333335
Floor division: 3.0
Remainder: 1.0
Exponentiation: 1000.0

៨. កំណែកូដដែលការពារកំហុសចែកនឹងសូន្យ

ក្នុងគណិតវិទ្យា និង Python មិនអាចចែកលេខមួយនឹងសូន្យបានទេ។ ប្រសិនបើប្រើ /, // ឬ % ជាមួយចំនួនចែកស្មើសូន្យ Python នឹងបង្កើត ZeroDivisionError។

ដូច្នេះ អាចប្រើលក្ខខណ្ឌដូចខាងក្រោម៖

number1 = float(input("Enter the first number: "))
number2 = float(input("Enter the second number: "))

print("\n=== Arithmetic Results ===")
print("Addition:", number1 + number2)
print("Subtraction:", number1 - number2)
print("Multiplication:", number1 * number2)
print("Exponentiation:", number1 ** number2)

if number2 != 0:
    print("Division:", number1 / number2)
    print("Floor division:", number1 // number2)
    print("Remainder:", number1 % number2)
else:
    print("Division: Cannot divide by zero.")
    print("Floor division: Cannot divide by zero.")
    print("Remainder: Cannot divide by zero.")

លក្ខខណ្ឌ៖

if number2 != 0:

មានន័យថា៖

ប្រសិនបើតម្លៃរបស់ number2 មិនស្មើសូន្យ សូមអនុវត្តការចែក។

បើ number2 ស្មើសូន្យ កម្មវិធីនឹងបង្ហាញសារកំហុសដែលងាយយល់ ជំនួសឱ្យការឈប់ដំណើរការ។

៩. លំដាប់អាទិភាពនៃការគណនា

នៅពេលកន្សោមមួយមានប្រតិបត្តិករច្រើន Python អនុវត្តតាមលំដាប់អាទិភាពជាទូទៅដូចខាងក្រោម៖

1. វង់ក្រចក ()
2. ស្វ័យគុណ **
3. គុណ ចែក ចែកយកផលចែកគត់ និងសំណល់ *, /, //, %
4. បូក និងដក +, -

ឧទាហរណ៍៖

result = 2 + 3 * 4

Python គុណជាមុន៖

3 × 4 = 12
2 + 12 = 14

លទ្ធផល៖

14

បើចង់ឱ្យបូកជាមុន ត្រូវប្រើវង់ក្រចក៖

result = (2 + 3) * 4

ការគណនា៖

2 + 3 = 5
5 × 4 = 20

លទ្ធផល៖

20

ការប្រើវង់ក្រចកជួយឱ្យកន្សោមមានភាពច្បាស់ និងកាត់បន្ថយការយល់ច្រឡំ។

១០. កំហុសដែលអាចកើតមាន

១០.១ ចែកនឹងសូន្យ

result = 10 / 0

កូដនេះបង្កើត៖

ZeroDivisionError

១០.២ បញ្ចូលអក្សរជំនួសលេខ

ប្រសិនបើអ្នកប្រើបញ្ចូល៖

ten

float() មិនអាចបម្លែងពាក្យនេះទៅជាលេខបានទេ ហើយកម្មវិធីបង្កើត ValueError។

១០.៣ ច្រឡំរវាង * និង **

2 * 3

មានន័យថា៖

2 × 3 = 6

ចំណែក៖

2 ** 3

មានន័យថា៖

2³ = 8

១០.៤ ច្រឡំរវាង / និង //

10 / 3

លទ្ធផល៖

3.3333333333333335

ចំណែក៖

10 // 3

លទ្ធផល៖

3

១១. លំហាត់អនុវត្តបន្ថែម

លំហាត់ទី១៖ គណនាតម្លៃទំនិញសរុប

ទទួលតម្លៃទំនិញ និងចំនួនទំនិញពីអ្នកប្រើ រួចគណនាតម្លៃសរុប។

រូបមន្ត៖

តម្លៃសរុប = តម្លៃមួយឯកតា × ចំនួន

លំហាត់ទី២៖ គណនាមធ្យមភាគ

ទទួលពិន្ទុចំនួនបី ហើយគណនាមធ្យមភាគ។

រូបមន្ត៖

មធ្យមភាគ = (ពិន្ទុទី១ + ពិន្ទុទី២ + ពិន្ទុទី៣) ÷ 3

លំហាត់ទី៣៖ ពិនិត្យលេខគូ និងលេខសេស

ទទួលចំនួនគត់មួយពីអ្នកប្រើ ហើយប្រើ % ដើម្បីរកសំណល់នៃការចែកនឹង 2។

• សំណល់ស្មើ 0៖ លេខគូ
• សំណល់មិនស្មើ 0៖ លេខសេស

លំហាត់ទី៤៖ បម្លែងនាទីទៅជាម៉ោង

ទទួលចំនួននាទីសរុបពីអ្នកប្រើ ហើយប្រើ៖

• // ដើម្បីរកចំនួនម៉ោង
• % ដើម្បីរកនាទីដែលនៅសល់

ឧទាហរណ៍៖

135 នាទី = 2 ម៉ោង និង 15 នាទី

លំហាត់ទី៥៖ គណនាផ្ទៃក្រឡាចតុកោណ

ទទួលបណ្ដោយ និងទទឹងពីអ្នកប្រើ រួចគណនា៖

ផ្ទៃក្រឡា = បណ្ដោយ × ទទឹង

លំហាត់ទី៦៖ គណនាការ៉េ និងគូប

ទទួលលេខមួយពីអ្នកប្រើ ហើយប្រើ ** ដើម្បីគណនា៖

ការ៉េ = number ** 2
គូប = number ** 3

១២. សំណួរត្រួតពិនិត្យការយល់ដឹង

1. តើប្រតិបត្តិករនព្វន្តមានតួនាទីអ្វី?
2. តើ + និង - ប្រើសម្រាប់អ្វី?
3. តើ * និង ** ខុសគ្នាយ៉ាងដូចម្ដេច?
4. តើ / និង // ខុសគ្នាយ៉ាងដូចម្ដេច?
5. តើ % ផ្ដល់លទ្ធផលអ្វី?
6. តើប្រតិបត្តិករណាអាចប្រើសម្រាប់ពិនិត្យលេខគូ និងលេខសេស?
7. តើមានអ្វីកើតឡើងនៅពេលចែកនឹងសូន្យ?
8. តើហេតុអ្វីត្រូវប្រើ float() ជាមួយ input()?
9. តើ 2 + 3 * 4 ផ្ដល់លទ្ធផលប៉ុន្មាន?
10. តើ (2 + 3) * 4 ផ្ដល់លទ្ធផលប៉ុន្មាន?

១៣. សេចក្ដីសន្និដ្ឋាន

ប្រតិបត្តិករនព្វន្តក្នុង Python ប្រើសម្រាប់អនុវត្តការគណនាលើលេខ និងតម្លៃដែលរក្សាទុកក្នុងអញ្ញតិ។ ប្រតិបត្តិករ + ប្រើសម្រាប់បូក - សម្រាប់ដក * សម្រាប់គុណ / សម្រាប់ចែកធម្មតា // សម្រាប់ចែកយកផលចែកបង្គត់ចុះ % សម្រាប់រកសំណល់ និង ** សម្រាប់លើកជាស្វ័យគុណ។ ការយល់ដឹងពីប្រតិបត្តិករទាំងនេះជួយឱ្យអ្នកសិក្សាអាចបង្កើតកម្មវិធីគណនាតម្លៃ ដោះស្រាយលំហាត់គណិតវិទ្យា និងអភិវឌ្ឍកម្មវិធីជាក់ស្ដែងបានត្រឹមត្រូវ។