ជំនាញឌីជីថលសុវត្ថិភាព និងការផ្សព្វផ្សាយប្រកបដោយទំនួលខុសត្រូវ

ក្នុងយុគសម័យឌីជីថល ទូរសព្ទឆ្លាតវៃ និងបណ្ដាញសង្គមអាចជួយឱ្យប្រជាពលរដ្ឋបញ្ចេញមតិ រាយការណ៍បញ្ហាសង្គម ផ្សព្វផ្សាយសកម្មភាព និងចូលរួមក្នុងជីវិតសាធារណៈបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ប៉ុន្តែការប្រើប្រាស់ដោយខ្វះការប្រុងប្រយ័ត្ន ក៏អាចបង្កហានិភ័យដល់សុវត្ថិភាពគណនី កេរ្តិ៍ឈ្មោះ សិទ្ធិឯកជន និងទំនួលខុសត្រូវផ្នែកច្បាប់ផងដែរ។

១. ហេតុអ្វីត្រូវរៀនជំនាញនេះ?

សម្រាប់អ្នកដែលមានសមត្ថភាពឌីជីថលនៅកម្រិតទាប យើងមិនគួរចាប់ផ្ដើមពីការផលិតវីដេអូទំនើប ការផ្សាយផ្ទាល់ដ៏ស្មុគស្មាញ ឬយុទ្ធសាស្ត្រឃោសនាតាមបណ្ដាញសង្គមភ្លាមៗទេ។ ការបណ្ដុះបណ្ដាលគួរចាប់ផ្ដើមពីសមត្ថភាពមូលដ្ឋានចំនួនបួន៖

ប្រើទូរសព្ទឆ្លាតវៃបានត្រឹមត្រូវ។
ការពារឧបករណ៍ គណនី និងព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួនបាន។
បែងចែកអង្គហេតុ មតិ និងការចោទប្រកាន់បាន។
គិត និងពិនិត្យមុនបង្ហោះ ដោយគោរពច្បាប់ សីលធម៌ និងសិទ្ធិអ្នកដទៃ។

គោលការណ៍សំខាន់៖ វគ្គបណ្ដុះបណ្ដាលត្រូវមានលក្ខណៈអព្យាក្រឹត មិនជំរុញអំពើហិង្សា មិនបង្រៀនការបំភាន់ព័ត៌មាន និងមិនណែនាំឱ្យគេចវេះពីច្បាប់។ គោលដៅគឺជួយឱ្យអ្នកចូលរួមអាចបញ្ចេញមតិ និងរាយការណ៍បញ្ហាសង្គមដោយសន្តិវិធី មានភស្តុតាង និងមានទំនួលខុសត្រូវ។

២. លទ្ធផលរំពឹងទុកក្រោយបញ្ចប់មេរៀន

ក្រោយបញ្ចប់មេរៀននេះ អ្នកសិក្សាគួរអាច៖

ចាក់សោទូរសព្ទ និងការពារគណនីដោយការផ្ទៀងផ្ទាត់ពីរជំហាន។
ស្គាល់សារ Link និងទំព័រចូលគណនីក្លែងក្លាយមូលដ្ឋាន។
ប្រើកម្មវិធីទំនាក់ទំនងសុវត្ថិភាពសម្រាប់ព័ត៌មានរសើប។
ថតរូប និងវីដេអូដោយបង្ហាញបរិបទ ពេលវេលា និងទីតាំង។
សុំការយល់ព្រមមុនថតសំឡេង ឬសម្ភាសន៍ឯកជន។
បិទបាំងព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួនមុនបង្ហោះជាសាធារណៈ។
បែងចែកអង្គហេតុ មតិ និងការចោទប្រកាន់។
ពិនិត្យប្រភព ម្ចាស់គណនី កាលបរិច្ឆេទ និងបរិបទមុន Share។
សរសេរ Caption ដោយមិនប្រមាថ មិនជេរ និងមិនញុះញង់។
ដឹងពីជំហានដោះស្រាយពេលគណនីត្រូវបានលួច ឬបានបង្ហោះព័ត៌មានខុស។

៣. មូលដ្ឋានច្បាប់ និងសីលធម៌ដែលត្រូវយល់

ខ្លឹមសារផ្នែកច្បាប់ក្នុងមេរៀននេះមានគោលបំណងសម្រាប់ការអប់រំទូទៅ មិនមែនជាយោបល់ច្បាប់សម្រាប់សំណុំរឿងជាក់លាក់ណាមួយទេ។ មុនផ្សព្វផ្សាយសារដែលមានហានិភ័យខ្ពស់ គួរពិគ្រោះជាមួយមេធាវីកម្ពុជាដែលមានអាជ្ញាបណ្ណ។

៣.១ សិទ្ធិបញ្ចេញមតិ និងព្រំដែននៃសិទ្ធិ

រដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជាមាត្រា ៤១ ទទួលស្គាល់សេរីភាពបញ្ចេញមតិ សេរីភាពសារព័ត៌មាន ការបោះពុម្ពផ្សាយ និងការជួបប្រជុំ។ ទោះជាយ៉ាងណា ការអនុវត្តសិទ្ធិទាំងនេះមិនគួររំលោភលើសិទ្ធិអ្នកដទៃ សណ្ដាប់ធ្នាប់សាធារណៈ និងសន្តិសុខសង្គមឡើយ។

អ្នកប្រើបណ្ដាញសង្គមត្រូវយល់ថា សិទ្ធិបញ្ចេញមតិមិនមានន័យថា អាចចោទប្រកាន់ ប្រមាថ បង្ហោះព័ត៌មានឯកជន ឬអំពាវនាវឱ្យមានអំពើហិង្សាដោយគ្មានទំនួលខុសត្រូវនោះទេ។

៣.២ បទបរិហារកេរ្តិ៍

ការអះអាង ឬទម្លាក់កំហុសដែលប៉ះពាល់ដល់កិត្តិយស ឬកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់បុគ្គល ឬស្ថាប័ន អាចបង្កហានិភ័យបរិហារកេរ្តិ៍។ ការផ្សព្វផ្សាយអាចកើតឡើងតាមសម្ដី សំណេរ រូបភាព វីដេអូ សារសំឡេង ឬការផ្សាយផ្ទាល់។

កុំសរសេរ ឬនិយាយថា៖ «បុគ្គលនេះបានលួច», «បានប្រព្រឹត្តអំពើពុករលួយ» ឬ «ជាជនល្មើស» ប្រសិនបើគ្មានភស្តុតាងអាចផ្ទៀងផ្ទាត់ ឬគ្មានសេចក្តីសម្រេចផ្លូវការ។

ពាក្យដូចជា «គេនិយាយថា» ឬ «ខ្ញុំគ្រាន់តែ Share» មិនធានាថាអ្នកផ្សព្វផ្សាយគ្មានទំនួលខុសត្រូវទេ។ ពាក្យប្រុងប្រយ័ត្នអាចជួយបញ្ជាក់ស្ថានភាពព័ត៌មាន ប៉ុន្តែមិនអាចជំនួសការផ្ទៀងផ្ទាត់ប្រភពបានឡើយ។

៣.៣ បទប្រមាថជាសាធារណៈ

ការប្រើពាក្យជេរប្រមាថ ពាក្យមើលងាយ ការប្រៀបធៀបមនុស្សទៅនឹងសត្វ ឬ Meme ដែលបន្ថោកសេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់អ្នកដទៃ អាចបង្កបញ្ហាផ្នែកច្បាប់ និងសីលធម៌។

ត្រូវជៀសវាង៖

ពាក្យជេរ ឬពាក្យបន្ទាបបន្ថោក។
ការប្រមាថដោយផ្អែកលើរូបរាង ភេទ ជាតិពន្ធុ សាសនា ឬជំនឿ។
រូបកាត់តដែលធ្វើឱ្យបុគ្គលម្នាក់ក្លាយជាវត្ថុនៃការចំអក។
ការវាយប្រហារលើជីវិតផ្ទាល់ខ្លួន ជំនួសឱ្យការរិះគន់លើគោលនយោបាយ ឬសកម្មភាព។

៣.៤ បទញុះញង់ និងអំពើហិង្សា

សារ រូបភាព វីដេអូ ឬការផ្សាយផ្ទាល់ដែលអំពាវនាវដោយផ្ទាល់ឱ្យប្រព្រឹត្តអំពើហិង្សា បំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិ សងសឹក ឬរើសអើងក្រុមមនុស្ស អាចបង្កហានិភ័យធ្ងន់ធ្ងរ។

ភាសាដែលត្រូវជៀសវាង	ភាសាវិជ្ជាជីវៈជំនួស
«ទៅវាយពួកគេ»	«សូមចូលរួមដោយសន្តិវិធី មិនប្រើអំពើហិង្សា និងគោរពសិទ្ធិអ្នកដទៃ»
«ទៅបំផ្លាញទីតាំងនេះ»	«សូមប្រើនីតិវិធីតវ៉ាដោយសន្តិវិធី ដាក់ញត្តិ ឬស្នើសុំដំណោះស្រាយតាមផ្លូវច្បាប់»
«ត្រូវសងសឹក»	«សូមស្វែងរកដំណោះស្រាយតាមផ្លូវច្បាប់ ការចរចា និងមធ្យោបាយសន្តិវិធី»
«អ្នកណាមិនគាំទ្រគឺជាសត្រូវ»	«យើងគោរពភាពខុសគ្នានៃទស្សនៈនយោបាយ និងសិទ្ធិបញ្ចេញមតិរបស់មនុស្សគ្រប់រូប»

៣.៥ ការថតសំឡេង រូបភាព និងភាពឯកជន

ការថតសន្ទនាឯកជន ឬថតរូបមនុស្សនៅទីកន្លែងឯកជនដោយគ្មានការយល់ព្រម អាចប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិឯកជន។ មុនចាប់ផ្ដើមថតសម្ភាសន៍ គួរប្រាប់អ្នកផ្ដល់បទសម្ភាសន៍ឱ្យដឹងថា៖

អ្នកណាជាអ្នកថត?
ថតសម្រាប់គោលបំណងអ្វី?
វីដេអូ ឬសំឡេងនឹងត្រូវផ្សព្វផ្សាយនៅទីណា?
តើអាចបង្ហាញឈ្មោះ មុខ និងអត្តសញ្ញាណរបស់គាត់ឬទេ?

ការថតនៅទីសាធារណៈក៏ត្រូវគិតពីសុវត្ថិភាពកុមារ ជនរងគ្រោះ អ្នកផ្ដល់ព័ត៌មានសម្ងាត់ និងអ្នកដែលមិនចង់បង្ហាញអត្តសញ្ញាណ។

៤. មុខវិជ្ជាអនុវត្តចំនួន ៨

មុខវិជ្ជា	អ្វីដែលត្រូវចេះ	លំហាត់អនុវត្ត
១. មូលដ្ឋានទូរសព្ទឆ្លាតវៃ	បើក និងបិទ Wi-Fi, Mobile Data, Bluetooth, GPS, ថតរូប ថតវីដេអូ Screenshot និងស្វែងរកឯកសារ	ឱ្យអ្នកចូលរួមថតរូប ប្ដូរឈ្មោះឯកសារ និងផ្ញើទៅក្រុម
២. ការពារឧបករណ៍ និងគណនី	PIN, Password, Passkey, 2FA, Recovery, Update និង App Permission	បើក Screen Lock និង 2-Step Verification ដោយផ្ទាល់
៣. ការទំនាក់ទំនងមានសុវត្ថិភាព	សារធម្មតា សាររសើប Group Admin, Link ក្លែងក្លាយ និង Verification Code	បែងចែកសារពិត និងសារឆបោក
៤. ការថត និងរក្សាភស្តុតាង	Consent, Context, Original File, Backup និង Incident Note	ថតព្រឹត្តិការណ៍ខ្លី និងរៀបចំកំណត់ត្រាហេតុការណ៍
៥. ការផ្ទៀងផ្ទាត់ព័ត៌មាន	ប្រភពដើម កាលបរិច្ឆេទ ទីតាំង រូបចាស់ គណនីក្លែងក្លាយ និងមាតិកាបង្កើតដោយ AI	ពិនិត្យការបង្ហោះគំរូមួយមុនចុច Share
៦. ច្បាប់ និងសីលធម៌	បរិហារកេរ្តិ៍ ប្រមាថ ញុះញង់ រើសអើង ភាពឯកជន និងសិទ្ធិឆ្លើយតប	កែសារដែលមានហានិភ័យទៅជាសារវិជ្ជាជីវៈ
៧. ការផលិតមាតិកានយោបាយ និងសង្គម	ចំណងជើង Caption វីដេអូខ្លី សេចក្តីប្រកាស Live និងការឆ្លើយតប Comment	ផលិតវីដេអូរយៈពេល ៦០វិនាទីដោយមានប្រភព
៨. ការដោះស្រាយវិបត្តិឌីជីថល	Account Hacked, Post ខុស, Threat, Impersonation, Doxxing និង Correction	សមយុទ្ធគណនីត្រូវបានលួច និងការកែតម្រូវព័ត៌មានខុស

៥. ជំនាញប្រើទូរសព្ទឆ្លាតវៃជាចាំបាច់

៥.១ ការប្រើប្រាស់មូលដ្ឋាន

អ្នកចូលរួមគ្រប់រូបគួរអាចអនុវត្តជំហានទាំងនេះដោយខ្លួនឯង៖

ភ្ជាប់ និងផ្ដាច់ Wi-Fi។
បើក Mobile Data តែនៅពេលចាំបាច់។
បិទ Bluetooth និង GPS នៅពេលមិនប្រើ។
ដំឡើងកម្មវិធីពី App Store ឬ Play Store ផ្លូវការ។
លុបកម្មវិធីដែលមិនប្រើ ឬមិនស្គាល់ប្រភព។
ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពប្រព័ន្ធ និងកម្មវិធីជាប្រចាំ។
ស្វែងរករូប វីដេអូ និងឯកសារក្នុងទូរសព្ទ។
ប្រើ Screenshot និង Screen Recording។
ត្រួតពិនិត្យឈ្មោះអ្នកទទួលមុនចុច Send។
បំបែកគណនីផ្ទាល់ខ្លួនចេញពីគណនីការងារ។

៥.២ ការពារគណនី

ប្រើលេខសម្ងាត់ចាក់សោអេក្រង់ដែលមិនងាយទាយ។
កុំប្រើលេខទូរសព្ទ ថ្ងៃខែឆ្នាំកំណើត ឬលេខ 123456 ជាពាក្យសម្ងាត់។
គណនីសំខាន់ៗត្រូវមានពាក្យសម្ងាត់ខុសៗគ្នា។
បើក 2-Step Verification ឬ Passkey។
កុំផ្ដល់ OTP, Verification Code ឬ Recovery Code ឱ្យអ្នកណា។
រក្សា Backup Code នៅទីតាំងផ្សេងពីទូរសព្ទ។
ពិនិត្យបញ្ជីឧបករណ៍ដែលបានចូលគណនីជាប្រចាំ។
ដកសិទ្ធិ Page Admin ពីអ្នកដែលបានចាកចេញពីក្រុម។
កុំចុច Link ដែលបង្ខំឱ្យចូលគណនីជាបន្ទាន់។
កុំប្រើ Wi-Fi សាធារណៈសម្រាប់ចូលគណនីរសើប ប្រសិនបើមិនចាំបាច់។

រូបភាពទី២៖ Screen Lock, Password, Passkey និង 2-Step Verification ជាខ្សែការពារគណនីសំខាន់ៗ

៥.៣ ការទំនាក់ទំនងរសើប

សម្រាប់ព័ត៌មានរសើប គួរប្រើកម្មវិធីទំនាក់ទំនងដែលមានការអ៊ិនគ្រីបពីចុងម្ខាងទៅចុងម្ខាង។ ទោះជាយ៉ាងណា គ្មានកម្មវិធីណាអាចការពារបានទាំងស្រុង ប្រសិនបើអ្នកប្រើផ្ដល់លេខកូដ ចុច Link ក្លែងក្លាយ ឬទុកទូរសព្ទឱ្យអ្នកដទៃប្រើ។

មុខងារដែលគួរបើកក្នុងកម្មវិធីទំនាក់ទំនងសុវត្ថិភាព៖

Screen Lock។
Registration Lock។
ការផ្ទៀងផ្ទាត់អត្តសញ្ញាណអ្នកទំនាក់ទំនង។
ការជូនដំណឹងពេលឧបករណ៍ថ្មីចូលគណនី។
ការកំណត់សារឱ្យបាត់ដោយស្វ័យប្រវត្តិ សម្រាប់ករណីសមស្រប។

សារដែលបាត់ដោយស្វ័យប្រវត្តិមិនមែនជាការធានាថាគ្មានអ្នករក្សាទុកទេ។ អ្នកទទួលនៅតែអាចថតអេក្រង់ ឬប្រើឧបករណ៍ផ្សេងថតបាន។

៦. ការបែងចែកអង្គហេតុ មតិ និងការចោទប្រកាន់

៦.១ អង្គហេតុ

អង្គហេតុជាព័ត៌មានដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន ដូចជា៖

កាលបរិច្ឆេទ និងម៉ោង។
ទីកន្លែង។
ឯកសារផ្លូវការ។
សេចក្តីសម្រេច ឬសេចក្តីជូនដំណឹង។
សម្រង់សម្ដីដែលបានកត់ត្រា។
រូបភាព ឬវីដេអូដើម។

អង្គហេតុត្រូវភ្ជាប់ជាមួយប្រភពដែលអ្នកអានអាចពិនិត្យបាន។

៦.២ មតិ

នៅពេលបង្ហាញមតិ គួរប្រើភាសាបញ្ជាក់ឱ្យច្បាស់ថា វាជាការយល់ឃើញ មិនមែនជាអង្គហេតុដែលបានបញ្ជាក់ទេ។

«តាមការយល់ឃើញរបស់ខ្ញុំ...»
«នេះជាមតិផ្ទាល់ខ្លួន...»
«យើងស្នើឱ្យស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធពិចារណា...»

៦.៣ ការចោទប្រកាន់

នៅពេលរាយការណ៍អំពីការចោទប្រកាន់ ត្រូវបញ្ជាក់៖

អ្នកណាជាអ្នកចោទប្រកាន់?
ការចោទប្រកាន់បានធ្វើឡើងនៅពេលណា?
មានឯកសារ ឬភស្តុតាងអ្វី?
ភាគីម្ខាងទៀតបានឆ្លើយតបឬនៅ?
ករណីនេះស្ថិតនៅដំណាក់កាលណា?

ការចោទប្រកាន់មិនមែនជាការបញ្ជាក់ថាបុគ្គលនោះបានប្រព្រឹត្តកំហុសនោះទេ។

៧. រូបមន្តសរសេរ Caption ប្រកបដោយវិជ្ជាជីវៈ

រូបមន្ត៖
អ្វីកើតឡើង + នៅទីណា + នៅពេលណា + ប្រភពណា + ភាគីពាក់ព័ន្ធបានឆ្លើយតបឬនៅ + អ្វីដែលយើងស្នើសុំ + ភាសាសន្តិវិធី

ឧទាហរណ៍ Caption

«នៅថ្ងៃទី... ប្រជាពលរដ្ឋមួយក្រុមបានជួបជុំដោយសន្តិវិធីនៅ... ដើម្បីស្នើសុំឱ្យស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធពិនិត្យបញ្ហា... ព័ត៌មាននេះផ្អែកលើការសម្ភាសន៍អ្នកចូលរួម និងឯកសារ... យើងបានទាក់ទងភាគីពាក់ព័ន្ធដើម្បីស្នើសុំការបំភ្លឺ ហើយនឹងធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពនៅពេលទទួលបានចម្លើយ»។

ពាក្យមានហានិភ័យ និងពាក្យជំនួស

ភាសាមានហានិភ័យ	ភាសាវិជ្ជាជីវៈជំនួស
«លោក X ជាចោរ»	«មានការចោទប្រកាន់អំពី... ដែលកំពុងត្រូវការការផ្ទៀងផ្ទាត់»
«អាជ្ញាធរទាំងអស់សុទ្ធតែ...»	«ក្នុងករណីនេះ មន្ត្រី ឬស្ថាប័នដែលពាក់ព័ន្ធ...»
«ត្រូវទៅបំផ្លាញ...»	«សូមចូលរួមតាមមធ្យោបាយសន្តិវិធី និងស្របតាមនីតិវិធីច្បាប់»
«ត្រូវទៅវាយពួកគេ»	«សូមចូលរួមដោយសន្តិវិធី មិនប្រើអំពើហិង្សា និងគោរពសិទ្ធិអ្នកដទៃ»
«ត្រូវសងសឹក»	«សូមស្វែងរកដំណោះស្រាយតាមផ្លូវច្បាប់ និងការចរចាដោយសន្តិវិធី»
«អ្នកណាមិនគាំទ្រគឺជាសត្រូវ»	«យើងគោរពភាពខុសគ្នានៃទស្សនៈ និងការយល់ឃើញនយោបាយ»
«ព័ត៌មាននេះពិត ១០០%»	«យោងតាមប្រភពដែលយើងបានពិនិត្យរហូតមកដល់ពេលនេះ...»
«គេនិយាយថាគាត់បានប្រព្រឹត្ត...»	«យោងតាមការចោទប្រកាន់របស់... ករណីនេះនៅត្រូវការការផ្ទៀងផ្ទាត់បន្ថែម»
«ពួកគេទាំងអស់សុទ្ធតែអាក្រក់»	«យើងស្នើឱ្យពិនិត្យសកម្មភាព ឬសេចក្តីសម្រេចជាក់លាក់ក្នុងករណីនេះ»
«ចែករំលែកឥឡូវនេះ មុនគេលុប»	«សូមពិនិត្យប្រភព កាលបរិច្ឆេទ និងបរិបទមុនចែករំលែក»

៨. ការផ្ទៀងផ្ទាត់ព័ត៌មានមុន Share

ព័ត៌មានមិនពិតជាច្រើនត្រូវបានចែករំលែក ព្រោះវាធ្វើឱ្យមនុស្សខឹង ភ័យ រំភើប ឬចង់ប្រាប់អ្នកដទៃភ្លាមៗ។ ដូច្នេះ មុន Share ត្រូវអនុវត្តសំណួរផ្ទៀងផ្ទាត់ចំនួនប្រាំ។

១អ្នកណាបង្ហោះ?

គណនីពិត ឬគណនីក្លែងក្លាយ?
មានប្រវត្តិបង្ហោះច្បាស់លាស់ឬទេ?
ឈ្មោះ គណនី និងអាសយដ្ឋាន Page ត្រឹមត្រូវឬទេ?

២បង្ហោះនៅពេលណា?

ជាព័ត៌មានថ្មី ឬរូបចាស់ត្រូវបានយកមកប្រើឡើងវិញ?
កាលបរិច្ឆេទក្នុង Caption ត្រូវនឹងព្រឹត្តិការណ៍ឬទេ?

៣កើតនៅទីណា?

អគារ ផ្លូវ ស្លាក និងភាសាក្នុងរូបត្រូវនឹងទីតាំងដែលបានអះអាងឬទេ?
មានព័ត៌មានពីអ្នកនៅទីតាំងនោះឬទេ?

៤មានប្រភពទីពីរឬទេ?

កុំផ្អែកលើ Screenshot មួយសន្លឹកតែប៉ុណ្ណោះ។
កុំផ្អែកលើសារសំឡេងដែលមិនស្គាល់អ្នកនិយាយ។
ស្វែងរកការបញ្ជាក់ពីប្រភពឯករាជ្យផ្សេងទៀត។

៥តើអារម្មណ៍កំពុងជំរុញឱ្យ Share ឬទេ?

សារដែលធ្វើឱ្យខឹង ភ័យ ឬស្អប់ខ្លាំង គួរត្រូវបានផ្អាក និងពិនិត្យបន្ថែម។ កុំឱ្យអារម្មណ៍ក្លាយជាអ្នកសម្រេចចិត្តជំនួសអង្គហេតុ។

រូបភាពទី៣៖ ពិនិត្យម្ចាស់គណនី កាលបរិច្ឆេទ ទីតាំង និងប្រភពទីពីរមុន Share

មាតិកាដែលត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ន

Screenshot ក្លែងក្លាយ។
រូបកាត់ត។
វីដេអូកាត់ខ្លីបាត់បរិបទ។
សំឡេងបង្កើតដោយ AI។
រូបបង្កើតដោយ AI។
គណនីក្លែងក្លាយប្រើឈ្មោះ និងរូបអ្នកដទៃ។
ព័ត៌មានចាស់យកមកភ្ជាប់នឹងព្រឹត្តិការណ៍ថ្មី។

មាតិកាដែលបង្កើត ឬកែដោយ AI គួរដាក់ស្លាកឱ្យច្បាស់ និងមិនត្រូវយកទៅបង្ហាញជាភស្តុតាងពិត។

៩. ការថតព្រឹត្តិការណ៍ និងការរក្សាភស្តុតាង

ការថតព្រឹត្តិការណ៍ល្អ មិនមែនគ្រាន់តែបើកកាមេរ៉ាថតនោះទេ។ ត្រូវថតដោយមានលំដាប់ និងរក្សាបរិបទ។

ថតទិដ្ឋភាពទូទៅ ដើម្បីបង្ហាញបរិបទ។
ថតស្លាកផ្លូវ អគារ ឬទីតាំងសម្គាល់។
កត់កាលបរិច្ឆេទ និងម៉ោង។
ថតសកម្មភាពដោយមិនចូលរំខាន ឬបង្កជម្លោះ។
សុំការយល់ព្រមមុនថតសម្ភាសន៍។
រក្សា Original File ដោយមិនកាត់ត។
បង្កើត Copy មួយសម្រាប់កាត់ត និងផ្សព្វផ្សាយ។
កត់ឈ្មោះអ្នកថត ទីតាំង ពេលវេលា និងបរិបទក្នុង Incident Note។
Backup ឯកសារទៅទីតាំងទីពីរ។
កុំបង្ហោះភស្តុតាងទាំងអស់ជាសាធារណៈភ្លាមៗ។

មនុស្សដែលត្រូវការការការពារអត្តសញ្ញាណ

កុមារ។
ជនរងគ្រោះអំពើហិង្សា។
ជនរងគ្រោះផ្លូវភេទ។
អ្នកផ្ដល់ព័ត៌មានដែលស្នើសុំរក្សាការសម្ងាត់។
បុគ្គលដែលអាចប្រឈមការគំរាមកំហែង។
មនុស្សនៅផ្ទៃខាងក្រោយដែលមិនពាក់ព័ន្ធនឹងព្រឹត្តិការណ៍។

មុនបង្ហោះ ត្រូវបិទបាំងមុខ លេខទូរសព្ទ លេខអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ អាសយដ្ឋាន ផ្លាកលេខយានយន្ត និងព័ត៌មានវេជ្ជសាស្ត្រ ប្រសិនបើព័ត៌មានទាំងនេះមិនចាំបាច់សម្រាប់ផលប្រយោជន៍សាធារណៈ។

១០. ការគ្រប់គ្រង Facebook Page និងក្រុមការងារ

Page ឬ Channel ផ្លូវការមួយគួរបែងចែកតួនាទីឱ្យច្បាស់៖

តួនាទី	ភារកិច្ចសំខាន់
អ្នកសរសេរខ្លឹមសារ	រៀបចំចំណងជើង Caption អត្ថបទ សេចក្តីប្រកាស រូបភាព វីដេអូ និងព័ត៌មានបឋមសម្រាប់ផ្សព្វផ្សាយ។
អ្នកផ្ទៀងផ្ទាត់ប្រភព	ពិនិត្យប្រភពដើម ឯកសារ កាលបរិច្ឆេទ ទីតាំង រូបភាព វីដេអូ និងព័ត៌មានពីប្រភពឯករាជ្យផ្សេងទៀត។
អ្នកអនុម័តមុនបង្ហោះ	ពិនិត្យខ្លឹមសារ ភាសា ប្រភព និងហានិភ័យមុនអនុញ្ញាតឱ្យ Post, Share, Send ឬ Live។
អ្នកឆ្លើយតប Comment	ឆ្លើយតបសំណួរ និងមតិយោបល់ដោយសុភាព ជៀសវាងការប្រកែក ការជេរប្រមាថ និងការបង្ហាញព័ត៌មានរសើប។
អ្នកទទួលបន្ទុកសុវត្ថិភាពគណនី	គ្រប់គ្រង Password, Passkey, 2FA, Recovery Code, Page Admin និងពិនិត្យឧបករណ៍ដែលបានចូលគណនី។
អ្នករក្សាឯកសារ និងភស្តុតាង	រក្សា Original File, Screenshot, Incident Note, ប្រភពព័ត៌មាន កំណត់ត្រាអនុម័ត និងឯកសារ Backup។
អ្នកពិនិត្យផ្នែកច្បាប់	ពិនិត្យខ្លឹមសារដែលមានការចោទប្រកាន់ បញ្ហាបោះឆ្នោត សន្តិសុខ អំពើហិង្សា ជម្លោះសហគមន៍ និងហានិភ័យខ្ពស់ផ្សេងៗ។

ច្បាប់ «មនុស្សពីរនាក់»

ខ្លឹមសារដែលមានហានិភ័យខ្ពស់ មិនគួរឱ្យបុគ្គលម្នាក់សរសេរ និងបង្ហោះភ្លាមៗទេ។ ត្រូវមានមនុស្សយ៉ាងតិចពីរនាក់ពិនិត្យ៖

ម្នាក់ពិនិត្យអង្គហេតុ និងប្រភព។
ម្នាក់ពិនិត្យភាសា សិទ្ធិឯកជន និងហានិភ័យច្បាប់។

សារដែលចោទប្រកាន់បុគ្គល ស្ថាប័ន ឬពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើហិង្សា សន្តិសុខ ការបោះឆ្នោត និងជម្លោះសហគមន៍ គួរឆ្លងកាត់ការពិនិត្យផ្នែកច្បាប់មុនផ្សព្វផ្សាយ។

១១. បញ្ជីពិនិត្យ «ឈប់–ពិនិត្យ–បញ្ជាក់–បង្ហោះ»

ដំណាក់កាល	សំណួរ និងសកម្មភាពដែលត្រូវអនុវត្ត
១. ឈប់	តើខ្ញុំកំពុងខឹង ភ័យ ឬរំភើបខ្លាំងឬទេ? តើខ្ញុំកំពុងចង់បង្ហោះ ដោយសារតែអារម្មណ៍ឬទេ? តើចាំបាច់ត្រូវបង្ហោះ ឬចែករំលែកភ្លាមៗឬទេ? តើអាចផ្អាកបន្តិច ដើម្បីពិនិត្យព័ត៌មានជាមុនបានឬទេ?
២. ពិនិត្យ	នេះជាអង្គហេតុ មតិ ឬការចោទប្រកាន់? តើខ្ញុំអាចបង្ហាញប្រភពដើមបានឬទេ? តើប្រភពនេះគួរឱ្យទុកចិត្ត និងអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បានឬទេ? តើមានប្រភពឯករាជ្យទីពីរបញ្ជាក់ព័ត៌មាននេះឬទេ? តើរូបភាព ឬវីដេអូនេះថ្មី និងត្រូវនឹងបរិបទឬទេ? តើកាលបរិច្ឆេទ ទីតាំង និងបុគ្គលពាក់ព័ន្ធត្រឹមត្រូវឬទេ? តើវាអាចជារូបកាត់ត វីដេអូកាត់ខ្លី ឬមាតិកាបង្កើតដោយ AI ឬទេ?
៣. បញ្ជាក់	តើមានការចោទប្រកាន់បុគ្គល ឬស្ថាប័នណាមួយឬទេ? តើបានស្នើសុំការបំភ្លឺពីភាគីពាក់ព័ន្ធឬនៅ? តើមានពាក្យជេរ ប្រមាថ ញុះញង់ ឬរើសអើងឬទេ? តើសារនេះអាចជំរុញអំពើហិង្សា ការសងសឹក ឬការប្រឈមមុខឬទេ? តើមានអត្តសញ្ញាណកុមារ ជនរងគ្រោះ ឬអ្នកផ្ដល់ព័ត៌មានសម្ងាត់ឬទេ? តើមានលេខទូរសព្ទ អាសយដ្ឋាន អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ ឬព័ត៌មានរសើបឬទេ? តើបានទទួលការយល់ព្រមសម្រាប់ការថតសំឡេង រូបភាព ឬវីដេអូឬទេ? តើខ្លឹមសារនេះត្រូវការឱ្យអ្នកទីពីរ ឬអ្នកជំនាញច្បាប់ពិនិត្យឬទេ?
៤. បង្ហោះ	ដាក់កាលបរិច្ឆេទ ម៉ោង ទីតាំង និងប្រភពឱ្យបានច្បាស់។ បែងចែកអង្គហេតុ មតិ និងការចោទប្រកាន់ឱ្យដាច់ពីគ្នា។ ប្រើភាសាសុភាព អព្យាក្រឹត និងសន្តិវិធី។ បិទបាំងព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួនដែលមិនចាំបាច់។ ដាក់ស្លាកឱ្យច្បាស់ ប្រសិនបើរូបភាព ឬមាតិកាត្រូវបានបង្កើតដោយ AI។ រក្សា Copy នៃខ្លឹមសារ ប្រភព ភស្តុតាង និងការអនុម័ត។ ត្រៀមកែតម្រូវ និងជូនដំណឹងជាសាធារណៈ ប្រសិនបើរកឃើញកំហុស។

រូបភាពទី៤៖ Stop – Check – Verify – Post

១២. វិធីដោះស្រាយពេលមានវិបត្តិឌីជីថល

១២.១ គណនីត្រូវបានលួច

ប្រើឧបករណ៍ដែលមានសុវត្ថិភាពដើម្បីប្ដូរពាក្យសម្ងាត់។
ចាកចេញពីគ្រប់ Session និងឧបករណ៍មិនស្គាល់។
ពិនិត្យ និងកែ Recovery Email ឬលេខទូរសព្ទ។
បើក 2FA ឬ Passkey។
ពិនិត្យ Page Admin និងកម្មវិធីដែលភ្ជាប់។
ថត Screenshot និងកត់ម៉ោងនៃហេតុការណ៍។
ជូនដំណឹងក្រុមការងារ និងអ្នកតាមដានតាម Channel ផ្លូវការផ្សេង។
កុំផ្ញើប្រាក់ ឬលេខកូដទៅអ្នកដែលអះអាងថាអាចយកគណនីមកវិញ។

១២.២ បានបង្ហោះព័ត៌មានខុស

កុំលុបភ្លាមៗដោយគ្មានកំណត់ត្រា។
រក្សា Screenshot និង Copy នៃខ្លឹមសារដើម។
ផ្អាកការចែករំលែកបន្ត។
ពិនិត្យអង្គហេតុជាមួយប្រភព។
កែតម្រូវដោយបញ្ជាក់ថាអ្វីខុស និងអ្វីត្រឹមត្រូវ។
កុំកែស្ងាត់ៗ ប្រសិនបើកំហុសមានសារៈសំខាន់។
ប្រសិនបើប៉ះពាល់ដល់បុគ្គល ត្រូវទាក់ទងសុំទោស និងផ្ដល់សិទ្ធិឆ្លើយតប។
ករណីធ្ងន់ធ្ងរ ត្រូវពិគ្រោះមេធាវីមុនឆ្លើយតបជាសាធារណៈ។

រូបភាពទី៥៖ ជំហានស្តារគណនី ការពារទិន្នន័យ និងកែតម្រូវព័ត៌មាន

១៣. របៀបបង្រៀនសម្រាប់អ្នកមានសមត្ថភាពឌីជីថលកម្រិតទាប

ការបង្រៀនមិនគួរផ្អែកលើទ្រឹស្តីយូរពេកទេ។ គួរប្រើគោលការណ៍៖

៣០% ពន្យល់ និង ៧០% អនុវត្ត។
មេរៀនមួយផ្ដោតលើមុខងារសំខាន់តែមួយ ឬពីរ។
បង្ហាញជំហានមួយម្ដងៗលើអេក្រង់ធំ។
ប្រើរូបសញ្ញា និង Screenshot ជំនួសអត្ថបទច្រើន។
រៀបចំអ្នកចូលរួមជាគូ ដើម្បីជួយគ្នា។
ប្រើទូរសព្ទផ្ទាល់របស់អ្នកចូលរួម។
មិនដំឡើងកម្មវិធីច្រើនពេកក្នុងថ្ងៃតែមួយ។
ធ្វើលំហាត់ដដែលឡើងវិញយ៉ាងហោចណាស់ពីរដង។
មានសន្លឹកណែនាំមួយទំព័រសម្រាប់មុខងារនីមួយៗ។
ប្រើសេណារីយ៉ូជាក់ស្ដែង និងជៀសវាងភាសាច្បាប់ស្មុគស្មាញ។

កម្មវិធីបណ្ដុះបណ្ដាលសរុប ២៤ម៉ោង

វគ្គបណ្ដុះបណ្ដាល	មាតិកាសំខាន់ៗ	សកម្មភាពអនុវត្ត	រយៈពេល
ថ្ងៃទី១ ព្រឹក ការប្រើទូរសព្ទ និងអ៊ីនធឺណិត	មូលដ្ឋានប្រើទូរសព្ទឆ្លាតវៃ ការបើក និងបិទ Wi-Fi និង Mobile Data ការប្រើ Bluetooth និង GPS ការថតរូប ថតវីដេអូ និង Screenshot ការស្វែងរក និងចែករំលែកឯកសារ ការដំឡើង និងលុបកម្មវិធី	អ្នកចូលរួមអនុវត្តភ្ជាប់ Wi-Fi ថតរូប ប្ដូរឈ្មោះឯកសារ និងផ្ញើឯកសារទៅក្រុមដែលបានកំណត់។	៤ម៉ោង
ថ្ងៃទី១ រសៀល Password, 2FA និងការឆបោក	Screen Lock, PIN និង Password ការប្រើពាក្យសម្ងាត់ខុសៗគ្នា ការបើក 2-Step Verification Passkey និង Recovery Code ការស្គាល់ Link និងទំព័រចូលគណនីក្លែងក្លាយ ការការពារ OTP និង Verification Code	អ្នកចូលរួមបើក Screen Lock និង 2-Step Verification ហើយធ្វើលំហាត់បែងចែកសារពិត សារឆបោក និង Link ក្លែងក្លាយ។	៤ម៉ោង
ថ្ងៃទី២ ព្រឹក ការថតរូប វីដេអូ និងរក្សាភស្តុតាង	ការសុំការយល់ព្រមមុនថត ការថតទិដ្ឋភាពទូទៅ និងបរិបទ ការកត់ទីតាំង កាលបរិច្ឆេទ និងម៉ោង ការរក្សា Original File ការបង្កើត Copy សម្រាប់កាត់ត Incident Note និងការធ្វើ Backup ការការពារអត្តសញ្ញាណជនរងគ្រោះ និងកុមារ	អ្នកចូលរួមថតព្រឹត្តិការណ៍ខ្លីមួយ រក្សា Original File បង្កើត Copy និងសរសេរកំណត់ត្រាហេតុការណ៍។	៤ម៉ោង
ថ្ងៃទី២ រសៀល ផ្ទៀងផ្ទាត់ព័ត៌មាន និងមាតិកា AI	ការពិនិត្យម្ចាស់គណនី និងប្រភពដើម ការពិនិត្យកាលបរិច្ឆេទ និងទីតាំង ការស្វែងរកប្រភពឯករាជ្យទីពីរ ការស្គាល់រូបចាស់ និងវីដេអូបាត់បរិបទ ការស្គាល់ Screenshot និងគណនីក្លែងក្លាយ រូប សំឡេង និងវីដេអូបង្កើតដោយ AI ការដាក់ស្លាកមាតិកាដែលកែប្រែដោយ AI	អ្នកចូលរួមពិនិត្យ Post គំរូ ដោយប្រើសំណួរចំនួនប្រាំ ហើយសម្រេចថាគួរ Share ផ្អាក ឬស្វែងរកព័ត៌មានបន្ថែម។	៤ម៉ោង
ថ្ងៃទី៣ ព្រឹក ច្បាប់ សីលធម៌ និងការសរសេរវិជ្ជាជីវៈ	សិទ្ធិបញ្ចេញមតិ និងព្រំដែននៃសិទ្ធិ បរិហារកេរ្តិ៍ និងប្រមាថជាសាធារណៈ ការញុះញង់ អំពើហិង្សា និងការរើសអើង ភាពឯកជន និងការថតដោយមានការយល់ព្រម ការបែងចែកអង្គហេតុ មតិ និងការចោទប្រកាន់ រូបមន្តសរសេរ Caption មានប្រភព ភាសាមានហានិភ័យ និងភាសាវិជ្ជាជីវៈជំនួស	អ្នកចូលរួមកែ Caption ដែលមានការចោទប្រកាន់ ពាក្យជេរ និងភាសាអំពាវនាវខ្លាំង ទៅជាសារអព្យាក្រឹត និងសន្តិវិធី។	៤ម៉ោង
ថ្ងៃទី៣ រសៀល សមយុទ្ធផ្សព្វផ្សាយ និងដោះស្រាយវិបត្តិ	ការរៀបចំមាតិកាសម្រាប់ Facebook Page ច្បាប់មនុស្សពីរនាក់មុនបង្ហោះ ការគ្រប់គ្រង Comment និងការឆ្លើយតប ការដោះស្រាយគណនីត្រូវបានលួច ការដោះស្រាយ Impersonation និង Doxxing ការកែតម្រូវព័ត៌មានខុស បញ្ជីពិនិត្យ «ឈប់–ពិនិត្យ–បញ្ជាក់–បង្ហោះ»	អ្នកចូលរួមធ្វើសមយុទ្ធជាក្រុម ដោយផលិតមាតិកា ពិនិត្យមុនបង្ហោះ និងដោះស្រាយសេណារីយ៉ូគណនីត្រូវបានលួច ឬព័ត៌មានខុសត្រូវបានចែករំលែក។	៤ម៉ោង
រយៈពេលបណ្ដុះបណ្ដាលសរុប			២៤ម៉ោង

១៤. លំហាត់អនុវត្តចុងមេរៀន

លំហាត់ទី១៖ ពិនិត្យសារមុន Share

គ្រូផ្ដល់ Post គំរូមួយដែលមានរូបភាព Caption និងការចោទប្រកាន់។ អ្នកសិក្សាត្រូវពិនិត្យម្ចាស់គណនី កាលបរិច្ឆេទ ទីតាំង ប្រភពទីពីរ និងហានិភ័យផ្នែកច្បាប់។

លំហាត់ទី២៖ កែ Caption ដែលមានហានិភ័យ

អ្នកសិក្សាត្រូវបម្លែង Caption ដែលមានពាក្យជេរ ការចោទប្រកាន់ និងការអំពាវនាវខ្លាំង ទៅជាសារដែលអព្យាក្រឹត មានប្រភព និងប្រើភាសាសន្តិវិធី។

លំហាត់ទី៣៖ ថតព្រឹត្តិការណ៍ ៦០វិនាទី

អ្នកសិក្សាត្រូវថតវីដេអូខ្លីមួយ ដោយបង្ហាញទិដ្ឋភាពទូទៅ ទីតាំង ពេលវេលា និងសម្ភាសន៍ខ្លីក្រោយទទួលការយល់ព្រម។

លំហាត់ទី៤៖ សមយុទ្ធគណនីត្រូវបានលួច

អ្នកសិក្សាត្រូវរៀបរាប់ជំហានដែលត្រូវធ្វើក្នុងរយៈពេល ៣០នាទីដំបូង ក្រោយរកឃើញថាគណនី Facebook ឬ Email ត្រូវបានចូលដោយអ្នកមិនស្គាល់។

១៥. សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

ការប្រើប្រាស់ទូរសព្ទ និងបណ្ដាញសង្គមដោយមានប្រសិទ្ធភាព មិនត្រូវវាស់តែតាមចំនួនអ្នកមើល ចំនួន Like ឬចំនួន Share នោះទេ។ ការប្រើប្រាស់ដែលមានគុណភាព ត្រូវមានសុវត្ថិភាព ភាពត្រឹមត្រូវ ភស្តុតាង សីលធម៌ និងការគោរពសិទ្ធិអ្នកដទៃ។

មុនចុច Post, Share, Send ឬ Live ត្រូវចងចាំពាក្យបួន៖ ឈប់ – ពិនិត្យ – បញ្ជាក់ – បង្ហោះ។

សារគន្លឹះ៖ បញ្ចេញមតិដោយសន្តិវិធី ផ្សព្វផ្សាយដោយមានប្រភព ការពារអ្នកពាក់ព័ន្ធ និងទទួលខុសត្រូវចំពោះអ្វីដែលយើងបង្ហោះ។