អក្ខរកម្មឌីជីថលសម្រាប់ការប្រើប្រាស់បណ្ដាញសង្គមប្រកបដោយសុវត្ថិភាព និងក្រមសីលធម៌

អក្ខរកម្មឌីជីថល គឺជាសមត្ថភាពប្រើប្រាស់ទូរសព្ទ កុំព្យូទ័រ អ៊ីនធឺណិត និងកម្មវិធីដូចជា Facebook, Messenger, TikTok, Telegram, Gmail, YouTube និង WhatsApp ដោយមានចំណេះដឹង ការគិតវិភាគ សុវត្ថិភាព និងក្រមសីលធម៌។ អ្នកប្រើប្រាស់គួរបង្កើតគណនីដោយប្រើអ៊ីមែល និងលេខទូរសព្ទផ្ទាល់ខ្លួន កំណត់ពាក្យសម្ងាត់ខ្លាំង បើកការផ្ទៀងផ្ទាត់ពីរជំហាន និងកុំចែករំលែកកូដសុវត្ថិភាព ឬព័ត៌មានសម្ងាត់។ មុនបង្ហោះ ឬចែករំលែកព័ត៌មាន ត្រូវផ្ទៀងផ្ទាត់ប្រភព គោរពឯកជនភាព និងកម្មសិទ្ធិបញ្ញា ជៀសវាងការប្រមាថ ការញុះញង់ និងគណនីក្លែងក្លាយ។ ជាពិសេស មន្ត្រី និងអ្នកនយោបាយមូលដ្ឋានគួរបែងចែកគណនីផ្ទាល់ខ្លួនចេញពីទំព័រផ្លូវការ ការពារទិន្នន័យប្រជាពលរដ្ឋ និងប្រើបណ្ដាញសង្គមដោយតម្លាភាព ទំនួលខុសត្រូវ និងគោរពសាធារណជន។

នៅក្នុងសង្គមឌីជីថល ការចេះប្រើទូរសព្ទ កុំព្យូទ័រ និងបណ្ដាញសង្គមតែមួយមុខមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ទេ។ យុវជន ប្រជាពលរដ្ឋ មន្ត្រី និងអ្នកនយោបាយកម្រិតមូលដ្ឋាន ត្រូវចេះស្វែងរក វិភាគ និងផ្ទៀងផ្ទាត់ព័ត៌មាន ការពារគណនី គោរពសិទ្ធិអ្នកដទៃ និងទទួលខុសត្រូវចំពោះអ្វីដែលខ្លួនផ្សព្វផ្សាយ។ សមត្ថភាពទាំងនេះត្រូវបានហៅថា អក្ខរកម្មឌីជីថល (Digital Literacy)។

អត្ថបទនេះណែនាំពីកម្មវិធីសំខាន់ៗ ដូចជា Facebook, Messenger, TikTok និង Telegram ព្រមទាំងកម្មវិធីចាំបាច់ផ្សេងទៀត មុនឈានទៅរៀនបង្កើត និងគ្រប់គ្រងគណនីនីមួយៗឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។

១. តើអក្ខរកម្មឌីជីថលជាអ្វី?

អក្ខរកម្មឌីជីថល គឺជាសមត្ថភាពប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ និងសេវាឌីជីថលប្រកបដោយចំណេះដឹង សុវត្ថិភាព ការគិតវិភាគ និងការទទួលខុសត្រូវ។ វារួមមាន៖

ការប្រើទូរសព្ទ កុំព្យូទ័រ និងអ៊ីនធឺណិត
ការបង្កើត និងការពារគណនីឌីជីថល
ការស្វែងរក និងផ្ទៀងផ្ទាត់ព័ត៌មាន
ការសម្គាល់ព័ត៌មានក្លែងក្លាយ និងការបោកប្រាស់
ការបង្កើត និងចែករំលែកមាតិកា
ការការពារទិន្នន័យផ្ទាល់ខ្លួន
ការគោរពសិទ្ធិ ឯកជនភាព និងកម្មសិទ្ធិបញ្ញា
ការប្រាស្រ័យទាក់ទងដោយសុជីវធម៌
ការគ្រប់គ្រងពេលវេលាប្រើអេក្រង់
ការយល់ពីដានឌីជីថលរបស់ខ្លួន

ដានឌីជីថល (Digital Footprint) គឺជាព័ត៌មានដែលនៅសល់ពីសកម្មភាពរបស់យើងលើអ៊ីនធឺណិត ដូចជាការបង្ហោះ ការចូលចិត្ត ការចែករំលែក មតិយោបល់ រូបភាព និងទីតាំង។ ទោះបីលុបខ្លឹមសារចេញក៏ដោយ អ្នកដទៃអាចថតចម្លង ឬរក្សាទុកវារួចហើយ។

២. សេចក្ដីណែនាំអំពីកម្មវិធីសំខាន់ៗ

កម្មវិធី	គោលបំណងសំខាន់	ការប្រើប្រាស់សមស្រប	ចំណុចប្រុងប្រយ័ត្ន
Facebook	បណ្ដាញសង្គម និងសហគមន៍	ព័ត៌មាន ទំនាក់ទំនង Page និង Group	ព័ត៌មានក្លែងក្លាយ គណនីក្លែងក្លាយ និងការលាតត្រដាងឯកជនភាព
Messenger	សារ និងការហៅទូរសព្ទ	សន្ទនាផ្ទាល់ ក្រុមការងារ សេវាឆ្លើយតប	តំណបោកប្រាស់ សារពីមនុស្សមិនស្គាល់ និងការផ្ញើទិន្នន័យសម្ងាត់
TikTok	វីដេអូខ្លី និងការផ្សាយផ្ទាល់	អប់រំ កម្សាន្ត ផ្សព្វផ្សាយ និងយុទ្ធនាការ	ព័ត៌មានមិនពិត ការញៀនអេក្រង់ ការរំលោភកម្មសិទ្ធិបញ្ញា និងការបោកប្រាស់
Telegram	សារ Group និង Channel	ក្រុមការងារ សហគមន៍ និងប្រកាសព័ត៌មាន	គណនីក្លែងក្លាយ Bot អាក្រក់ តំណមិនសុវត្ថិភាព និងការយល់ច្រឡំអំពីការអ៊ិនគ្រីប
Gmail	អ៊ីមែល និងអត្តសញ្ញាណគណនី Google	ការងារ ឯកសារ ការសិក្សា និងស្ដារគណនី	Phishing ឯកសារមេរោគ និងការលួចពាក្យសម្ងាត់
YouTube	វីដេអូ និងការផ្សាយផ្ទាល់	រៀន បង្រៀន ផ្សព្វផ្សាយ និងបង្កើតឆានែល	ព័ត៌មានមិនពិត មាតិកាមិនសមរម្យ និងកម្មសិទ្ធិបញ្ញា
WhatsApp	សារ ការហៅ និងក្រុម	គ្រួសារ ការងារ និងសហគមន៍	ការបោកប្រាស់តាមលេខទូរសព្ទ កូដ OTP និងតំណក្លែងក្លាយ

៣. Facebook

Facebook ជាបណ្ដាញសង្គមដែលអាចប្រើសម្រាប់ភ្ជាប់ទំនាក់ទំនង បង្ហោះអត្ថបទ រូបភាព និងវីដេអូ បង្កើតក្រុម និងបង្កើតទំព័រសាធារណៈ។

សម្រាប់យុវជន វាអាចប្រើសម្រាប់ការសិក្សា ស្វែងរកអាហារូបករណ៍ និងចូលរួមសហគមន៍វិជ្ជាជីវៈ។ សម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋ វាអាចជាប្រភពព័ត៌មាន និងជាមធ្យោបាយទំនាក់ទំនងជាមួយស្ថាប័ន។ សម្រាប់មន្ត្រី ឬអ្នកនយោបាយមូលដ្ឋាន វាអាចប្រើសម្រាប់ផ្សព្វផ្សាយសេចក្ដីជូនដំណឹង សកម្មភាពសាធារណៈ និងទទួលមតិយោបល់ពីប្រជាពលរដ្ឋ។

អ្នកប្រើគួរបែងចែកឱ្យច្បាស់រវាង៖

Personal Profile៖ គណនីផ្ទាល់ខ្លួន
Facebook Page៖ ទំព័រសម្រាប់ស្ថាប័ន អង្គការ មុខរបរ ឬបុគ្គលសាធារណៈ
Facebook Group៖ ក្រុមសម្រាប់ពិភាក្សា និងសហគមន៍

មិនគួរប្រើ Profile ក្លែងក្លាយ យករូបអ្នកដទៃធ្វើជាអត្តសញ្ញាណ ឬបង្កើត Page ដែលធ្វើឱ្យសាធារណជនយល់ច្រឡំថាជាទំព័រផ្លូវការឡើយ។

៤. Messenger

Messenger ជាកម្មវិធីសម្រាប់ផ្ញើសារ រូបភាព វីដេអូ ឯកសារ សារសំឡេង និងធ្វើការហៅជាសំឡេង ឬវីដេអូ។ វាត្រូវបានប្រើជាទូទៅជាមួយគណនី Facebook ឬគណនីដែលប្រព័ន្ធ Meta គាំទ្រ។

Messenger សមស្របសម្រាប់៖

សន្ទនាផ្ទាល់ជាមួយគ្រួសារ និងមិត្តភក្ដិ
បង្កើតក្រុមការងារ
ទាក់ទងជាមួយអតិថិជន ឬប្រជាពលរដ្ឋ
ផ្ញើឯកសារ និងព័ត៌មានរហ័ស
ហៅសំឡេង និងវីដេអូ

ការសន្ទនា និងការហៅផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ Messenger ប្រើការអ៊ិនគ្រីបពីចុងទៅចុងជាលំនាំដើម ប៉ុន្តែអ្នកនៅតែត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះអ្នកទទួលសារ តំណភ្ជាប់ និងឯកសារដែលបានផ្ញើ។ ការពន្យល់របស់ Meta អំពីសុវត្ថិភាព Messenger

កុំចុចតំណភ្ជាប់ដែលសន្យាផ្ដល់រង្វាន់ ប្រាក់កម្ចី ការងារ ឬស្នើឱ្យបញ្ចូលពាក្យសម្ងាត់ និងកូដ OTP។

៥. TikTok

TikTok ជាកម្មវិធីសម្រាប់មើល និងបង្កើតវីដេអូខ្លី។ វាអាចប្រើសម្រាប់ការកម្សាន្ត ការអប់រំ ការផ្សព្វផ្សាយផលិតផល ការចែករំលែកចំណេះដឹង និងយុទ្ធនាការសាធារណៈ។

អ្នកប្រើអាចផលិតមាតិកាដូចជា៖

វីដេអូបង្រៀនខ្លីៗ
គន្លឹះសុខភាព និងសុវត្ថិភាព
ព័ត៌មានសហគមន៍
ការផ្សព្វផ្សាយវប្បធម៌ និងទេសចរណ៍
ការណែនាំសេវាសាធារណៈ
ការបកស្រាយគោលនយោបាយដោយប្រើភាសាងាយយល់

ដោយសារវីដេអូខ្លីអាចរីករាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័ស អ្នកប្រើត្រូវផ្ទៀងផ្ទាត់ព័ត៌មានមុនបង្ហោះ មិនកាត់តវីដេអូឱ្យខុសពីបរិបទ និងមិនប្រើសំឡេង រូបភាព ឬវីដេអូរបស់អ្នកដទៃដោយគ្មានការអនុញ្ញាត។

ការបង្កើតគណនី TikTok ត្រូវប្រើអ៊ីមែល ឬលេខទូរសព្ទដែលអាចចូលប្រើបានសម្រាប់ការចូល និងស្ដារគណនី។ TikTok ក៏ណែនាំឱ្យបើកការផ្ទៀងផ្ទាត់ពីរជំហាន។ ការបង្កើតគណនី TikTok និង ការការពារគណនី TikTok

៦. Telegram

Telegram ជាកម្មវិធីផ្ញើសារផ្អែកលើ Cloud ដែលអាចប្រើលើទូរសព្ទ កុំព្យូទ័រ និងឧបករណ៍ច្រើនក្នុងពេលតែមួយ។ វាមានមុខងារសំខាន់ៗដូចជា៖

Private Chat៖ សន្ទនាផ្ទាល់
Group៖ ក្រុមសម្រាប់សមាជិកពិភាក្សាគ្នា
Channel៖ បណ្ដាញសម្រាប់ផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានទៅអ្នកតាមដាន
Bot៖ កម្មវិធីស្វ័យប្រវត្តិសម្រាប់បំពេញកិច្ចការ
Secret Chat៖ សន្ទនាពិសេសដែលប្រើការអ៊ិនគ្រីបពីចុងទៅចុង

Telegram អាចប្រើសម្រាប់ក្រុមការងារ សហគមន៍ សេចក្ដីជូនដំណឹង និងការផ្ញើឯកសារ។ គណនី Telegram ត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយលេខទូរសព្ទ ហើយអាចកំណត់ឈ្មោះអ្នកប្រើប្រាស់ដើម្បីឱ្យអ្នកដទៃទាក់ទងដោយមិនចាំបាច់បង្ហាញលេខទូរសព្ទ។

ចំណុចសំខាន់គឺ Cloud Chat ធម្មតាមិនដូច Secret Chat ទេ។ អ្នកមិនគួរសន្មតថារាល់សារនៅក្នុង Telegram សុទ្ធតែប្រើការអ៊ិនគ្រីបពីចុងទៅចុងឡើយ។ Telegram ណែនាំឱ្យប្រើ Two-Step Verification និងពិនិត្យការកំណត់ឯកជនភាព។ Telegram FAQ

៧. Gmail និងគណនី Google

Gmail មិនត្រឹមតែជាកម្មវិធីអ៊ីមែលទេ ប៉ុន្តែគណនី Google ក៏អាចប្រើចូលទៅកាន់ YouTube, Google Drive, Google Docs, Google Meet, Google Maps និងសេវាកម្មផ្សេងៗទៀត។

អ្នកគួរបង្កើតគណនី Google មុនគណនីបណ្ដាញសង្គមមួយចំនួន ព្រោះអ៊ីមែលអាចប្រើសម្រាប់៖

បញ្ជាក់ការបង្កើតគណនី
ទទួលសារសុវត្ថិភាព
ផ្លាស់ប្ដូរពាក្យសម្ងាត់
ស្ដារគណនីដែលបាត់
រក្សាទុកឯកសារក្នុង Cloud
ចូលប្រើកម្មវិធីដោយប្រើ Sign in with Google

Google អនុញ្ញាតឱ្យបង្កើតគណនីសម្រាប់បុគ្គល កុមារ ឬអាជីវកម្ម ហើយណែនាំឱ្យបើកការផ្ទៀងផ្ទាត់ពីរជំហាន។ របៀបបង្កើតគណនី Google និង ការផ្ទៀងផ្ទាត់ពីរជំហាន

៨. YouTube

YouTube ជាវេទិកាវីដេអូដែលអាចប្រើសម្រាប់មើល រៀន បង្រៀន និងផ្សព្វផ្សាយមាតិកា។ អ្នកប្រើគណនី Google អាចបង្កើតឆានែល ដាក់វីដេអូ បញ្ចេញមតិ និងរក្សាទុកបញ្ជីវីដេអូ។

យុវជនអាចប្រើ YouTube សម្រាប់រៀនភាសា បច្ចេកវិទ្យា និងជំនាញវិជ្ជាជីវៈ។ ប្រជាពលរដ្ឋអាចស្វែងរកចំណេះដឹង និងព័ត៌មានសាធារណៈ។ ស្ថាប័ន និងអ្នកនយោបាយមូលដ្ឋានអាចប្រើសម្រាប់ផ្សាយសកម្មភាព កិច្ចប្រជុំ សេចក្ដីពន្យល់ និងសារអប់រំសាធារណៈ។

មុនចែករំលែកវីដេអូ អ្នកគួរពិនិត្យអ្នកបង្កើត កាលបរិច្ឆេទ ប្រភព និងថាតើវីដេអូត្រូវបានកាត់ចេញពីបរិបទដែរឬទេ។

៩. WhatsApp

WhatsApp ជាកម្មវិធីសម្រាប់ផ្ញើសារ ហៅសំឡេង ហៅវីដេអូ បង្កើតក្រុម និងចែករំលែកឯកសារ។ គណនីត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយលេខទូរសព្ទ ហើយការសន្ទនាផ្ទាល់ខ្លួនត្រូវបានការពារដោយការអ៊ិនគ្រីបពីចុងទៅចុងជាលំនាំដើម។ ការណែនាំអំពីឯកជនភាព WhatsApp

ទោះជាយ៉ាងណា ការអ៊ិនគ្រីបមិនអាចការពារអ្នកពីការបោកប្រាស់ដោយអ្នកទទួលសារ ឬអ្នកដែលបន្លំខ្លួនជាមិត្តភក្ដិ មន្ត្រី ធនាគារ និងក្រុមហ៊ុនបានទេ។ កុំចែករំលែកកូដបញ្ជាក់ដែលទទួលតាម SMS ឬទូរសព្ទ។

១០. គោលការណ៍រួមសម្រាប់បង្កើតគណនីឌីជីថល

មុនបង្កើតគណនីកម្មវិធីណាមួយ ត្រូវត្រៀម៖

លេខទូរសព្ទដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួន។
អ៊ីមែលដែលអាចចូលប្រើបាន។
ពាក្យសម្ងាត់ខ្លាំង និងមិនប្រើស្ទួន។
អ៊ីមែល ឬលេខទូរសព្ទសម្រាប់ស្ដារគណនី។
ឈ្មោះ និងថ្ងៃខែឆ្នាំកំណើតត្រឹមត្រូវ។
រូបថតសមរម្យ និងមិនយករូបអ្នកដទៃមកប្រើ។
ការផ្ទៀងផ្ទាត់ពីរជំហាន។
ការរក្សាទុកលេខកូដស្ដារគណនីនៅកន្លែងមានសុវត្ថិភាព។

ត្រូវទាញយកកម្មវិធីតែពី Google Play Store, Apple App Store ឬគេហទំព័រផ្លូវការ។ កុំដំឡើងកម្មវិធីពីតំណដែលមនុស្សមិនស្គាល់ផ្ញើមក។

១១. ក្រមសីលធម៌ក្នុងការប្រើប្រាស់បណ្ដាញសង្គម

អ្នកប្រើប្រាស់ឌីជីថលគួរអនុវត្តគោលការណ៍៖

គិតមុនបង្ហោះ និងមុនចែករំលែក
ផ្ទៀងផ្ទាត់ប្រភព ពេលវេលា និងបរិបទ
មិនប្រើពាក្យប្រមាថ ស្អប់ខ្ពើម ឬញុះញង់
មិនផ្សាយរូបភាពអ្នកដទៃដោយគ្មានការអនុញ្ញាត
មិនចែករំលែកព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកដទៃ
គោរពសិទ្ធិអ្នកនិពន្ធ និងបញ្ជាក់ប្រភព
កែតម្រូវព័ត៌មានឱ្យបានរហ័ស ប្រសិនបើបានផ្សាយខុស
មិនបង្កើតគណនីក្លែងក្លាយ ឬបន្លំអត្តសញ្ញាណ
មិនប្រើបណ្ដាញសង្គមដើម្បីបោកប្រាស់ គំរាមកំហែង ឬបង្កការភ័យខ្លាច
ប្រើភាសាសុភាពរាបសា ទោះមានមតិខុសគ្នាក៏ដោយ

១២. ការណែនាំពិសេសសម្រាប់មន្ត្រី និងអ្នកនយោបាយមូលដ្ឋាន

អ្នកមានតួនាទីសាធារណៈគួរបែងចែកឱ្យច្បាស់រវាងគណនីផ្ទាល់ខ្លួន ទំព័រផ្លូវការ និងទំព័រនយោបាយ។ ការគ្រប់គ្រងទំព័រផ្លូវការគួរមាន៖

អ៊ីមែល និងលេខទូរសព្ទដែលស្ថាប័នគ្រប់គ្រង
អ្នកគ្រប់គ្រងច្រើនជាងម្នាក់ដោយកំណត់តួនាទីច្បាស់
មិនចែករំលែកពាក្យសម្ងាត់រួម
ការផ្ទៀងផ្ទាត់ពីរជំហានសម្រាប់អ្នកគ្រប់គ្រងគ្រប់រូប
នីតិវិធីពិនិត្យព័ត៌មានមុនផ្សព្វផ្សាយ
ការការពារទិន្នន័យរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ
ការឆ្លើយតបមតិយោបល់ដោយគោរព និងអព្យាក្រឹត
ការបែងចែកសារសេវាសាធារណៈចេញពីសារផ្ទាល់ខ្លួន ឬនយោបាយ
ផែនការប្រគល់សិទ្ធិគណនីនៅពេលផ្លាស់ប្ដូរតួនាទី

មិនគួរបង្ហោះអត្តសញ្ញាណ លេខទូរសព្ទ អាសយដ្ឋាន ស្ថានភាពសុខភាព ឬបញ្ហាផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីបង្ហាញសកម្មភាពរបស់ខ្លួនដោយគ្មានការយល់ព្រមឡើយ។

សេចក្ដីសន្និដ្ឋាន

អក្ខរកម្មឌីជីថលមិនមែនគ្រាន់តែជាការចេះបង្កើតគណនី និងប្រើកម្មវិធីបណ្ដាញសង្គមទេ ប៉ុន្តែជាសមត្ថភាពប្រើបច្ចេកវិទ្យាដោយមានការគិតវិភាគ ក្រមសីលធម៌ សុវត្ថិភាព និងការទទួលខុសត្រូវ។ Facebook, Messenger, TikTok, Telegram, Gmail, YouTube និង WhatsApp សុទ្ធតែមានអត្ថប្រយោជន៍ខុសៗគ្នា ប៉ុន្តែផលប្រយោជន៍ទាំងនោះអាចក្លាយជាហានិភ័យ ប្រសិនបើអ្នកប្រើប្រាស់មិនការពារគណនី មិនផ្ទៀងផ្ទាត់ព័ត៌មាន និងមិនគោរពសិទ្ធិអ្នកដទៃ។ ការរៀនប្រើកម្មវិធីទាំងនេះត្រូវចាប់ផ្ដើមពីការបង្កើតអត្តសញ្ញាណឌីជីថលត្រឹមត្រូវ ការកំណត់សុវត្ថិភាព និងការយល់ថា រាល់សកម្មភាពរបស់យើងលើអ៊ីនធឺណិតអាចប៉ះពាល់ដល់ខ្លួនឯង អ្នកដទៃ និងសង្គមទាំងមូល។