ងើយស្កក ឱនដាក់គ្រាប់

សុភាសិត «ងើយស្កក ឱនដាក់គ្រាប់» កើតចេញពីការសង្កេតធម្មជាតិនៃដើមស្រូវ។ កួរស្រូវដែលគ្មានគ្រាប់ ឬមានគ្រាប់មិនពេញ តែងឈរងើយទៅលើ ព្រោះគ្មានទម្ងន់ទាញឱ្យឱនចុះ។ ផ្ទុយទៅវិញ កួរស្រូវដែលមានគ្រាប់ពេញល្អ តែងឱនចុះក្រោមដោយទម្ងន់នៃផលរបស់វា។ ក្នុងន័យប្រៀបធៀប «ងើយ» មិនមែនសំដៅត្រឹមកាយវិការទេ ប៉ុន្តែតំណាងឱ្យអំនួត ការអួតអាង និងការយល់ថាខ្លួនដឹងគ្រប់យ៉ាង។ ចំណែក «ឱន» តំណាងឱ្យភាពរាបសា ការស្គាល់ខ្លួនឯង និងការគោរពតម្លៃរបស់អ្នកដទៃ។ រីឯ «គ្រាប់» តំណាងឱ្យចំណេះដឹង បទពិសោធន៍ គុណធម៌ សមត្ថភាព និងស្នាដៃដែលមានប្រយោជន៍ពិតប្រាកដ។

ក្នុងទស្សនវិជ្ជានៃចំណេះដឹង មនុស្សដែលរៀនកាន់តែជ្រៅ គួរតែមើលឃើញកាន់តែច្បាស់ថា អ្វីដែលខ្លួនដឹងនៅតែមានកម្រិត។ ចំណេះដឹងពិតមិនត្រឹមតែផ្ដល់ចម្លើយទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបង្កើតសំណួរថ្មីៗ។ អ្នកដែលសិក្សាបានតិចអាចគិតថា បញ្ហាមួយមានចម្លើយតែមួយ ប៉ុន្តែអ្នកដែលសិក្សាបានជ្រៅនឹងមើលឃើញបរិបទ មូលហេតុ ផលវិបាក និងភាពស្មុគស្មាញដែលលាក់នៅពីក្រោយបញ្ហានោះ។ ហេតុនេះ ភាពរាបសារបស់អ្នកចេះដឹង មិនមែនកើតពីការមិនទុកចិត្តខ្លួនឯងទេ ប៉ុន្តែកើតពីការយល់ដឹងអំពីដែនកំណត់របស់ខ្លួន។

មនុស្ស «ឱនដាក់គ្រាប់» មិនចាំបាច់ប្រកាសជាបន្តបន្ទាប់ថា ខ្លួនមានចំណេះដឹង ធ្លាប់ធ្វើអ្វី ឬមានឋានៈកម្រិតណានោះទេ។ គុណភាពនៃការងារ របៀបដោះស្រាយបញ្ហា សម្ដីដែលមានទម្ងន់ និងការប្រព្រឹត្តចំពោះអ្នកដទៃ ជាអ្នកបញ្ជាក់ពីតម្លៃរបស់គេ។ ដូចកួរស្រូវដែលមិននិយាយអំពីគ្រាប់របស់វា ប៉ុន្តែបង្ហាញផលតាមទម្ងន់របស់វា មនុស្សដែលមានសមត្ថភាពពិតក៏បង្ហាញខ្លួនតាមស្នាដៃ និងទំនួលខុសត្រូវ មិនមែនតាមសំឡេងអួតអាងឡើយ។

ក្នុងជីវិតគ្រួសារ «ងើយស្កក ឱនដាក់គ្រាប់» ជាមេរៀនអំពីការស្ដាប់ និងការគោរពគ្នា។ ឪពុកម្ដាយដែលមានបទពិសោធន៍ មិនគួរប្រើភាពជាអ្នកមានអាយុ ឬអ្នកផ្គត់ផ្គង់ ដើម្បីបដិសេធសំឡេងរបស់កូនទាំងស្រុងឡើយ។ កូនក៏មិនគួរយកចំណេះដឹងថ្មី ឬបច្ចេកវិទ្យាដែលខ្លួនចេះ មកមើលស្រាលបទពិសោធន៍របស់ឪពុកម្ដាយដែរ។ ប្ដីប្រពន្ធមិនគួរប្រកួតគ្នាថា អ្នកណាត្រឹមត្រូវជាងអ្នកណាគ្រប់ពេលទេ ប៉ុន្តែគួររៀនស្ដាប់មូលហេតុ និងអារម្មណ៍របស់គ្នា។ គ្រួសាររឹងមាំ មិនមែនជាគ្រួសារដែលមានមនុស្សម្នាក់និយាយឈ្នះគ្រប់គ្នាទេ ប៉ុន្តែជាគ្រួសារដែលសមាជិកម្នាក់ៗអាចបន្ថយអំនួត ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីស្រឡាញ់ និងដោះស្រាយបញ្ហារួម។

ការឱននៅក្នុងគ្រួសារ មិនមានន័យថា ត្រូវទទួលយកអំពើមិនត្រឹមត្រូវ ឬបោះបង់សេចក្ដីថ្លៃថ្នូររបស់ខ្លួនទេ។ មនុស្សអាចនិយាយយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ដោយមិនប្រមាថ អាចការពារសិទ្ធិរបស់ខ្លួនដោយមិនបំផ្លាញអ្នកដទៃ និងអាចទទួលស្គាល់កំហុសដោយមិនបាត់បង់តម្លៃ។ ការសុំទោសមិនមែនជាការចាញ់ទេ។ វាជាសមត្ថភាពដាក់ការពិត និងទំនាក់ទំនងឱ្យខ្ពស់ជាងអំនួតផ្ទាល់ខ្លួន។

ក្នុងសហគមន៍ មនុស្សដែលមានចំណេះ ជីវភាពល្អ ឬតួនាទីខ្ពស់ គួរប្រើសមត្ថភាពរបស់ខ្លួនដើម្បីលើកកម្ពស់អ្នកដទៃ។ អ្នកដឹកនាំសហគមន៍ដែលមាន «គ្រាប់» ពិត មិនត្រឹមតែពូកែនិយាយនៅមុខមហាជនទេ ប៉ុន្តែចេះចុះស្ដាប់បញ្ហារបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ចេះទទួលយកការរិះគន់ និងហ៊ានទទួលខុសត្រូវពេលការសម្រេចចិត្តរបស់ខ្លួនមានកំហុស។ គាត់មិនប្រើតួនាទីដើម្បីឱ្យមនុស្សគោរពខ្លួនដោយការភ័យខ្លាចទេ ប៉ុន្តែធ្វើឱ្យមនុស្សទុកចិត្តតាមរយៈអំពើល្អ តម្លាភាព និងយុត្តិធម៌។

សហគមន៍ដែលពោរពេញដោយមនុស្ស «ងើយស្កក» នឹងមានការប្រកួតប្រជែងដណ្ដើមមុខមាត់ ការច្រណែន និងការបន្ទាបតម្លៃគ្នា។ មនុស្សម្នាក់ៗចង់ឱ្យគេស្គាល់ថា ខ្លួនសំខាន់ ប៉ុន្តែគ្មាននរណាចង់ទទួលការងារលំបាក ឬទទួលខុសត្រូវពេលមានបញ្ហា។ ផ្ទុយទៅវិញ សហគមន៍ដែលមានមនុស្ស «ឱនដាក់គ្រាប់» នឹងឱ្យតម្លៃលើការសហការ ការចែករំលែកចំណេះដឹង និងលទ្ធផលរួមជាងកិត្តិយសបុគ្គល។ អ្នកមានសមត្ថភាពមិនខ្លាចអ្នកដទៃចេះទេ ព្រោះគេយល់ថា ការរីកចម្រើនរបស់អ្នកដទៃជាកម្លាំងរបស់សហគមន៍ទាំងមូល។

ក្នុងសង្គមទូលំទូលាយ សុភាសិតនេះជាការរិះគន់ផ្នត់គំនិតដែលវាស់តម្លៃមនុស្សតាមសញ្ញាបត្រ ទ្រព្យសម្បត្តិ តួនាទី និងភាពល្បីល្បាញ។ សញ្ញាបត្រអាចបញ្ជាក់ពីកម្រិតសិក្សា ប៉ុន្តែមិនអាចធានាថា មនុស្សនោះមានគុណធម៌ ប្រាជ្ញា ឬការទទួលខុសត្រូវឡើយ។ ទ្រព្យសម្បត្តិអាចបង្ហាញពីភាពជោគជ័យផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ប៉ុន្តែមិនប្រាកដថាបង្ហាញពីភាពសុចរិត។ ការមានអ្នកតាមដានច្រើននៅលើបណ្ដាញសង្គមក៏មិនស្មើនឹងការមានគំនិតត្រឹមត្រូវដែរ។ សង្គមត្រូវចេះបែងចែករវាង «រូបភាពនៃភាពជោគជ័យ» និង «ខ្លឹមសារនៃតម្លៃពិត»។

នៅក្នុងយុគសម័យព័ត៌មាន សំឡេងដែលឮខ្លាំងបំផុតអាចទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ច្រើនជាងសំឡេងដែលមានហេតុផល។ មនុស្សខ្លះអាចនិយាយយ៉ាងជឿជាក់អំពីរឿងដែលខ្លួនមិនបានសិក្សាច្បាស់ ខណៈអ្នកជំនាញពិតតែងប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងការសន្និដ្ឋាន ព្រោះពួកគេដឹងថា ទិន្នន័យអាចមានកម្រិត និងបញ្ហាអាចមានច្រើនជ្រុង។ ដូច្នេះ ការនិយាយខ្លាំងមិនមែនជាភស្តុតាងនៃចំណេះដឹង ហើយការនិយាយដោយប្រុងប្រយ័ត្នក៏មិនមែនជាភាពទន់ខ្សោយឡើយ។

ក្នុងវិស័យនយោបាយ «ឱនដាក់គ្រាប់» គួរត្រូវយល់ថា អ្នកកាន់អំណាចត្រូវឱនចំពោះច្បាប់ យុត្តិធម៌ និងឆន្ទៈសាធារណៈ មិនមែនឱនចំពោះផលប្រយោជន៍បុគ្គលណាម្នាក់ទេ។ អំណាចនយោបាយមិនមែនជាកម្មសិទ្ធិផ្ទាល់ខ្លួន ប៉ុន្តែជាអាណត្តិ និងទំនុកចិត្តដែលសង្គមប្រគល់ឱ្យជាបណ្ដោះអាសន្ន។ អ្នកដឹកនាំដែលមានគុណភាព មិនត្រឹមតែបង្ហាញភាពខ្លាំងក្នុងការបញ្ជាទេ ប៉ុន្តែត្រូវចេះស្ដាប់អ្នកដែលមិនយល់ស្រប ពន្យល់ការសម្រេចចិត្តដោយហេតុផល និងទទួលខុសត្រូវចំពោះផលវិបាក។

នយោបាយដែល «ងើយស្កក» ផ្ដោតលើការបង្ហាញអំណាច ការអួតស្នាដៃ ការបង្កើតសត្រូវ និងការបិទសំឡេងរិះគន់។ នយោបាយដែល «ឱនដាក់គ្រាប់» ផ្ដោតលើស្ថាប័នរឹងមាំ គោលនយោបាយមានភស្តុតាង សេវាសាធារណៈមានគុណភាព និងការធ្វើឱ្យប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅប្រសើរឡើង។ អ្នកដឹកនាំពិតមិនត្រូវការឱ្យប្រជាពលរដ្ឋសរសើរខ្លួនគ្រប់ពេលទេ ព្រោះលទ្ធផលនៃការដឹកនាំនឹងនិយាយជំនួសគាត់។

ទោះជាយ៉ាងណា សុភាសិតនេះមិនគួរត្រូវបានប្រើជាឧបករណ៍បង្ខំអ្នកទន់ខ្សោយឱ្យស្ងៀមស្ងាត់ឡើយ។ ការហ៊ាននិយាយប្រឆាំងនឹងអំពើអយុត្តិធម៌ មិនមែនជាការក្រអឺតក្រទមទេ។ យុវជនដែលលើកសំណួរ ស្ត្រីដែលការពារសិទ្ធិរបស់ខ្លួន ឬប្រជាពលរដ្ឋដែលទាមទារតម្លាភាព មិនគួរត្រូវបានចោទថា «ងើយ» ដោយសារតែពួកគេហ៊ានបញ្ចេញមតិឡើយ។ មនុស្សអាចមានភាពរាបសា និងក្លាហានក្នុងពេលតែមួយ។ ផ្ទុយទៅវិញ មនុស្សម្នាក់អាចស្ងៀមស្ងាត់ ប៉ុន្តែពោរពេញដោយអំនួត ការភ័យខ្លាច ឬការមិនទទួលខុសត្រូវក៏បាន។

ក្នុងទំនាក់ទំនងរវាងមនុស្ស ភាពរាបសាជួយបង្កើតទំនុកចិត្ត។ មិត្តភាព ស្នេហា និងទំនាក់ទំនងការងារ មិនអាចរឹងមាំបានទេ ប្រសិនបើភាគីនីមួយៗចង់តែឈ្នះ ចង់ឱ្យគេទទួលស្គាល់ខ្លួន និងមិនព្រមទទួលកំហុស។ ទំនាក់ទំនងដែលមានសុខភាពល្អ ត្រូវការមនុស្សដែលអាចស្ដាប់ដោយមិនប្រញាប់ការពារខ្លួន អាចមិនយល់ស្របដោយគ្មានការប្រមាថ និងអាចកែប្រែជំហររបស់ខ្លួននៅពេលមានហេតុផលល្អជាង។

ការឱនក្នុងទំនាក់ទំនង មិនមែនជាការធ្វើខ្លួនតូចតាចដើម្បីផ្គាប់ចិត្តអ្នកដទៃទេ។ វាជាការដកអំនួតចេញ ដើម្បីបើកកន្លែងឱ្យការយល់គ្នាចូលមក។ ប្រសិនបើការឱនកើតឡើងដោយការគំរាមកំហែង វាមិនមែនជាគុណធម៌ទេ ប៉ុន្តែជាការចុះចាញ់ដោយបង្ខំ។ ភាពរាបសាពិតត្រូវកើតចេញពីសេរីភាពផ្លូវចិត្ត និងភាពរឹងមាំខាងក្នុង។ មនុស្សដែលស្គាល់តម្លៃខ្លួនឯងច្បាស់ មិនចាំបាច់បន្ទាបអ្នកដទៃ ដើម្បីធ្វើឱ្យខ្លួនមើលទៅខ្ពស់ឡើយ។

ក្នុងបរិបទសកលភាវូបនីយកម្ម ប្រទេស វប្បធម៌ និងសង្គមផ្សេងៗកំពុងត្រូវបានភ្ជាប់គ្នាកាន់តែជិតស្និទ្ធ។ មិនមានប្រទេសណាមួយអាចអះអាងថា ខ្លួនមានចំណេះដឹង និងដំណោះស្រាយគ្រប់យ៉ាងឡើយ។ ប្រទេសរីកចម្រើនអាចមានបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ ប៉ុន្តែក៏អាចរៀនពីចំណេះដឹងមូលដ្ឋាន ការរស់នៅជាមួយធម្មជាតិ និងសាមគ្គីភាពសហគមន៍របស់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍ។ ប្រទេសតូចអាចខ្វះធនធាន ប៉ុន្តែអាចមានបទពិសោធន៍ វប្បធម៌ និងគំនិតច្នៃប្រឌិតដែលមានតម្លៃសម្រាប់ពិភពលោក។

ការបើកទូលាយចំពោះពិភពលោក មិនមានន័យថា ត្រូវបោះបង់អត្តសញ្ញាណរបស់ខ្លួនទេ។ សង្គមដែលមាន «គ្រាប់» ពិត អាចគោរពវប្បធម៌របស់ខ្លួន និងរៀនពីអ្នកដទៃក្នុងពេលតែមួយ។ វាមិនបិទខ្លួនដោយគិតថា របស់ខ្លួនល្អគ្រប់យ៉ាង ហើយក៏មិនមើលងាយខ្លួនឯងដោយគិតថា របស់បរទេសល្អជាងទាំងអស់ដែរ។ ផ្នត់គំនិតដែលសមស្របក្នុងសកលភាវូបនីយកម្ម គឺភាពជឿជាក់ដោយគ្មានអំនួត និងភាពបើកចំហដោយមិនបាត់បង់អត្តសញ្ញាណ។

នៅទីបញ្ចប់ «ងើយស្កក ឱនដាក់គ្រាប់» មិនមែនគ្រាន់តែបង្រៀនឱ្យមនុស្សនិយាយតិច ឬឱនក្បាលច្រើននោះទេ។ វាបង្រៀនឱ្យយើងកសាងខ្លឹមសារខាងក្នុង ជាជាងប្រឹងបង្ហាញរូបភាពខាងក្រៅ។ «គ្រាប់» ពិតរបស់មនុស្សគឺចំណេះដឹងដែលភ្ជាប់នឹងគុណធម៌ សមត្ថភាពដែលភ្ជាប់នឹងទំនួលខុសត្រូវ និងភាពជោគជ័យដែលភ្ជាប់នឹងការរួមចំណែកដល់អ្នកដទៃ។

កួរស្រូវឱនចុះដោយសារមានផល ប៉ុន្តែដើមរបស់វានៅតែឈររឹងមាំ។ មនុស្សក៏ដូចគ្នា៖ គួរមានភាពរាបសាក្នុងអាកប្បកិរិយា ប៉ុន្តែរឹងមាំក្នុងគោលការណ៍; ស្ដាប់អ្នកដទៃដោយបើកចិត្ត ប៉ុន្តែមិនបោះបង់ការពិត; ទទួលស្គាល់ដែនកំណត់របស់ខ្លួន ប៉ុន្តែមិនបោះបង់ការអភិវឌ្ឍសមត្ថភាព។ មនុស្សដែលមាន «គ្រាប់» ពិត មិនត្រូវការឈរងើយឱ្យខ្ពស់ជាងអ្នកដទៃទេ ព្រោះតម្លៃនៃជីវិតរបស់គេត្រូវបានបង្ហាញរួចហើយតាមរយៈចំណេះដឹង គុណធម៌ និងផលប្រយោជន៍ដែលគេបានបង្កើតសម្រាប់សង្គម។

ការពន្យល់ និងបកស្រាយពិស្ដារលើឃ្លាគន្លឹះសំខាន់ៗ

ខាងក្រោមនេះជាឃ្លាគន្លឹះសំខាន់ៗដែលដកស្រង់ចេញពីអត្ថបទ «ងើយស្កក ឱនដាក់គ្រាប់»។ ឃ្លានីមួយៗបង្កប់ន័យទស្សនវិជ្ជាពាក់ព័ន្ធនឹងចំណេះដឹង គុណធម៌ អំណាច ការដឹកនាំ ទំនាក់ទំនង និងការរស់នៅរួមគ្នាក្នុងសង្គម។

១. «ងើយស្កក ឱនដាក់គ្រាប់»

ឃ្លានេះប្រើកួរស្រូវជានិមិត្តរូបនៃអត្តចរិតរបស់មនុស្ស។ កួរស្រូវដែលស្កក ឬគ្មានគ្រាប់ មានទម្ងន់ស្រាល ហើយឈរងើយទៅលើ។ កួរស្រូវដែលមានគ្រាប់ពេញល្អ មានទម្ងន់ និងឱនចុះដោយធម្មជាតិ។ «ងើយ» ដូច្នេះតំណាងឱ្យអំនួត ការអួតអាង និងការព្យាយាមបង្ហាញតម្លៃខ្លួនដោយគ្មានខ្លឹមសារគាំទ្រ។ «ឱន» តំណាងឱ្យភាពរាបសា ការស្គាល់ខ្លួនឯង និងការមិនចាំបាច់ប្រកាសពីតម្លៃរបស់ខ្លួនគ្រប់ពេល។

ទោះជាយ៉ាងណា មិនគួរយកសុភាសិតនេះទៅវាយតម្លៃថា មនុស្សដែលនិយាយច្រើនសុទ្ធតែខ្វះចំណេះដឹង ឬមនុស្សស្ងៀមស្ងាត់សុទ្ធតែមានប្រាជ្ញានោះទេ។ មនុស្សខ្លះនិយាយច្រើនដោយសារមានចំណេះដឹង និងទំនួលខុសត្រូវក្នុងការពន្យល់ ខណៈមនុស្សខ្លះស្ងៀមស្ងាត់ដោយសារភ័យខ្លាច ឬមិនទទួលខុសត្រូវ។ អ្វីដែលត្រូវវាស់គឺ ខ្លឹមសារ ហេតុផល ភស្តុតាង និងផលនៃអំពើ មិនមែនកម្រិតសំឡេង ឬកាយវិការតែមួយមុខឡើយ។

២. «គ្រាប់តំណាងឱ្យចំណេះដឹង បទពិសោធន៍ គុណធម៌ សមត្ថភាព និងស្នាដៃដែលមានប្រយោជន៍ពិតប្រាកដ»

«គ្រាប់» ក្នុងសុភាសិតនេះមិនសំដៅតែសញ្ញាបត្រ ទ្រព្យសម្បត្តិ ឋានៈ ឬភាពល្បីល្បាញទេ។ គ្រាប់ពិតរបស់មនុស្សគឺអ្វីដែលមានខ្លឹមសារនៅខាងក្នុង និងអាចបង្កើតផលប្រយោជន៍ដល់អ្នកដទៃ។ មនុស្សម្នាក់អាចមានចំណេះដឹងច្រើន ប៉ុន្តែបើខ្វះសុចរិតភាព និងទំនួលខុសត្រូវ ចំណេះដឹងនោះមិនទាន់អាចចាត់ទុកថាជា «គ្រាប់ពេញ» បានទេ។

ចំណេះដឹងបង្រៀនឱ្យមនុស្សដឹងថា ត្រូវធ្វើអ្វី។ បទពិសោធន៍បង្រៀនថា ត្រូវធ្វើនៅពេលណា និងដោយរបៀបណា។ គុណធម៌ជួយកំណត់ថា អ្វីគួរធ្វើ និងអ្វីមិនគួរធ្វើ។ ទំនួលខុសត្រូវធ្វើឱ្យមនុស្សហ៊ានទទួលផលនៃការសម្រេចចិត្តរបស់ខ្លួន។ នៅពេលធាតុទាំងនេះរួមបញ្ចូលគ្នា ទើបចំណេះដឹងក្លាយជាប្រាជ្ញា និងអាចផ្ដល់ផលដូចគ្រាប់ស្រូវដែលចិញ្ចឹមជីវិត។

៣. «មនុស្សដែលរៀនកាន់តែជ្រៅ គួរតែមើលឃើញកាន់តែច្បាស់ថា អ្វីដែលខ្លួនដឹងនៅតែមានកម្រិត»

ចំណេះដឹងជ្រៅមិនធ្វើឱ្យមនុស្សយល់ថា ខ្លួនដឹងគ្រប់យ៉ាងទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាធ្វើឱ្យគេមើលឃើញទំហំនៃអ្វីដែលខ្លួនមិនទាន់ដឹង។ នៅពេលយើងស្គាល់បញ្ហាតែផ្ទៃក្រៅ យើងអាចគិតថា ដំណោះស្រាយមានភាពងាយស្រួល។ ប៉ុន្តែនៅពេលសិក្សាជ្រៅ យើងចាប់ផ្ដើមមើលឃើញបរិបទ មូលហេតុប្រទាក់គ្នា ផលវិបាក និងភាពមិនប្រាកដប្រជា។

ការទទួលស្គាល់ថា «ខ្ញុំមិនទាន់ដឹង» មិនមែនជាភាពអន់ខ្សោយទេ។ វាជាចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃការស្រាវជ្រាវ និងការរៀនសូត្រ។ អ្នកដែលមិនអាចទទួលស្គាល់ដែនកំណត់របស់ខ្លួន នឹងឈប់សួរ ឈប់ស្ដាប់ និងឈប់រីកចម្រើន។ ដូច្នេះ ភាពរាបសាផ្នែកចំណេះដឹង គឺជាសមត្ថភាពបើកចិត្តចំពោះភស្តុតាងថ្មី និងហ៊ានកែប្រែការយល់ឃើញនៅពេលដឹងថាខ្លួនខុស។

៤. «មនុស្សដែលមានសមត្ថភាពពិត បង្ហាញខ្លួនតាមស្នាដៃ និងទំនួលខុសត្រូវ មិនមែនតាមសំឡេងអួតអាង»

ការអួតអាងគឺជាការទាមទារឱ្យអ្នកដទៃទទួលស្គាល់តម្លៃរបស់ខ្លួនតាមរយៈពាក្យសម្ដី។ ស្នាដៃវិញជាភស្តុតាងដែលអាចពិនិត្យបាន។ មនុស្សមានសមត្ថភាពពិតមិនចាំបាច់បន្ទាបអ្នកដទៃ ដើម្បីធ្វើឱ្យខ្លួនមើលទៅខ្ពស់ឡើយ។ គេអនុញ្ញាតឱ្យគុណភាពការងារ សុចរិតភាព និងលទ្ធផលនិយាយជំនួសខ្លួន។

ទោះយ៉ាងណា ការមិនអួតអាងមិនមានន័យថា មិនអាចនិយាយពីសមត្ថភាព ឬស្នាដៃរបស់ខ្លួនឡើយ។ ក្នុងការងារ មនុស្សត្រូវបង្ហាញបទពិសោធន៍ ដើម្បីទទួលបានឱកាស និងការទទួលស្គាល់សមស្រប។ ចំណុចខុសគ្នាគឺ ការបង្ហាញដោយភស្តុតាង និងភាពស្មោះត្រង់ ខុសពីការពង្រីកខ្លួន បំភាន់ និងបន្ទាបអ្នកដទៃ។

៥. «គ្រួសាររឹងមាំ មិនមែនជាគ្រួសារដែលមានមនុស្សម្នាក់និយាយឈ្នះគ្រប់គ្នាទេ»

ការឈ្នះក្នុងការជជែក មិនប្រាកដថាធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងប្រសើរឡើងទេ។ មនុស្សម្នាក់អាចឈ្នះដោយសំឡេងខ្លាំង ឋានៈ អាយុ ឬអំណាចសេដ្ឋកិច្ច ប៉ុន្តែធ្វើឱ្យសមាជិកដទៃមានអារម្មណ៍ថា មិនត្រូវបានស្ដាប់ និងគ្មានតម្លៃ។ ជ័យជម្នះបែបនេះអាចក្លាយជាបរាជ័យរបស់គ្រួសារទាំងមូល។

ឪពុកម្ដាយដែលមានបទពិសោធន៍គួរស្ដាប់ចំណេះដឹងថ្មីរបស់កូន។ កូនដែលទទួលបានការអប់រំថ្មី ក៏គួរគោរពបទពិសោធន៍របស់ឪពុកម្ដាយ។ ប្ដីប្រពន្ធគួរស្វែងរកដំណោះស្រាយដែលថែរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូររបស់ភាគីទាំងពីរ។ គោលដៅនៃការសន្ទនាក្នុងគ្រួសារមិនមែនស្វែងរកអ្នកឈ្នះទេ ប៉ុន្តែស្វែងរកការយល់គ្នា និងដំណោះស្រាយរួម។

៦. «ការសុំទោសមិនមែនជាការចាញ់ទេ»

មនុស្សជាច្រើនពិបាកសុំទោស ព្រោះខ្លាចបាត់បង់មុខមាត់ ឬអំណាច។ តាមពិត ការសុំទោសដោយស្មោះត្រង់បង្ហាញថា មនុស្សម្នាក់អាចដាក់ការពិត និងទំនាក់ទំនងឱ្យខ្ពស់ជាងអំនួតផ្ទាល់ខ្លួន។ វាជាសញ្ញានៃភាពរឹងមាំផ្លូវចិត្ត មិនមែនភាពទន់ខ្សោយទេ។

ការសុំទោសពិតត្រូវមានការទទួលស្គាល់កំហុស ការយល់ពីផលប៉ះពាល់ និងសកម្មភាពកែតម្រូវ។ ពាក្យ «សុំទោស» ដែលមិនភ្ជាប់នឹងការផ្លាស់ប្ដូរឥរិយាបថ គ្រាន់តែជាពាក្យសម្រាប់បញ្ចប់ជម្លោះបណ្ដោះអាសន្ន។ ភាពរាបសាពិតមិនត្រឹមតែហ៊ាននិយាយថា «ខ្ញុំខុស» ទេ ប៉ុន្តែហ៊ានកែអ្វីដែលខ្លួនបានធ្វើខុសផងដែរ។

៧. «អ្នកដឹកនាំដែលមានគ្រាប់ពិត ចេះចុះស្ដាប់បញ្ហារបស់ប្រជាពលរដ្ឋ»

ការដឹកនាំមិនមែនជាសិទ្ធិក្នុងការបញ្ជាអ្នកដទៃតែមួយមុខទេ ប៉ុន្តែជាកាតព្វកិច្ចក្នុងការស្ដាប់ សម្រេចចិត្ត និងទទួលខុសត្រូវចំពោះផលប្រយោជន៍រួម។ អ្នកដឹកនាំដែលស្ដាប់ អាចយល់ពីបញ្ហាដែលរបាយការណ៍ផ្លូវការមិនបានបង្ហាញ និងអាចទទួលបានចំណេះដឹងពីអ្នកដែលរស់នៅជាមួយបញ្ហាដោយផ្ទាល់។

ការស្ដាប់មិនមែនមានន័យថា ត្រូវធ្វើតាមគ្រប់មតិនោះទេ។ អ្នកដឹកនាំត្រូវប្រមូលមតិ ពិនិត្យភស្តុតាង ប្រៀបធៀបផលប្រយោជន៍ និងធ្វើសេចក្ដីសម្រេចដោយយុត្តិធម៌។ ប៉ុន្តែការសម្រេចដោយមិនស្ដាប់ ធ្វើឱ្យអំណាចក្លាយជាអំនួត និងងាយបង្កើតគោលនយោបាយដែលឆ្ងាយពីជីវិតពិតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។

៨. «សង្គមត្រូវចេះបែងចែករវាងរូបភាពនៃភាពជោគជ័យ និងខ្លឹមសារនៃតម្លៃពិត»

រូបភាពនៃភាពជោគជ័យអាចត្រូវបានបង្កើតតាមការស្លៀកពាក់ ទ្រព្យសម្បត្តិ តួនាទី អ្នកតាមដាន និងការផ្សព្វផ្សាយ។ ប៉ុន្តែខ្លឹមសារនៃតម្លៃពិតត្រូវបានបង្ហាញតាមចំណេះដឹង សុចរិតភាព គុណភាពការងារ និងផលប្រយោជន៍ដែលបុគ្គលនោះបានបង្កើត។

បញ្ហាកើតឡើងនៅពេលសង្គមឱ្យតម្លៃលើរូបភាពខ្លាំងជាងខ្លឹមសារ។ មនុស្សនឹងចំណាយថាមពលលើការធ្វើឱ្យខ្លួនមើលទៅជោគជ័យ ជំនួសការកសាងសមត្ថភាពពិត។ ស្ថាប័នក៏អាចផ្ដោតលើពិធី ការផ្សព្វផ្សាយ និងតួលេខស្រស់ស្អាត ជំនួសការដោះស្រាយបញ្ហាជាក់ស្ដែង។ «ងើយស្កក» ក្នុងបរិបទនេះ គឺការបង្ហាញខ្លួនធំជាងខ្លឹមសារដែលខ្លួនមាន។

៩. «សំឡេងដែលឮខ្លាំងបំផុត មិនប្រាកដថាមានហេតុផលត្រឹមត្រូវបំផុត»

នៅលើបណ្ដាញសង្គម ព័ត៌មានខ្លីៗដែលបង្កអារម្មណ៍ខ្លាំង អាចទទួលបានការចែករំលែកលឿនជាងការវិភាគដែលមានភស្តុតាង។ មនុស្សដែលនិយាយដោយជឿជាក់ខ្លាំង អាចធ្វើឱ្យអ្នកស្ដាប់យល់ថា គេជាអ្នកជំនាញ ទោះខ្លឹមសារមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់ក៏ដោយ។

ភាពជឿជាក់ក្នុងសម្ដី និងភាពត្រឹមត្រូវនៃខ្លឹមសារ គឺជារឿងពីរផ្សេងគ្នា។ ដើម្បីកុំឱ្យសំឡេងខ្លាំងគ្រប់គ្រងការពិត យើងត្រូវសួរថា តើមានភស្តុតាងអ្វី? ប្រភពមកពីណា? មានផលប្រយោជន៍អ្វីនៅពីក្រោយ? តើមានការពន្យល់ផ្សេងទៀតដែរឬទេ? ផ្នត់គំនិតមានគ្រាប់មិនជឿតាមសំឡេងទេ ប៉ុន្តែពិនិត្យខ្លឹមសារ។

១០. «អំណាចនយោបាយមិនមែនជាកម្មសិទ្ធិផ្ទាល់ខ្លួន ប៉ុន្តែជាអាណត្តិ និងទំនុកចិត្តដែលសង្គមប្រគល់ឱ្យ»

អំណាចសាធារណៈមានគោលបំណងបម្រើផលប្រយោជន៍រួម មិនមែនបង្កើនកិត្តិយស ឬផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកកាន់តំណែងទេ។ អ្នកកាន់អំណាចគ្រាន់តែជាអ្នកទទួលខុសត្រូវលើអំណាចមួយក្នុងរយៈពេលកំណត់ និងស្ថិតក្រោមច្បាប់។

ដូច្នេះ «ការឱន» ក្នុងនយោបាយ គឺការឱនចំពោះរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ច្បាប់ យុត្តិធម៌ ភស្តុតាង និងសេចក្ដីថ្លៃថ្នូររបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ វាមិនមែនជាការឱនចំពោះបុគ្គល ឬផលប្រយោជន៍ក្រុមណាមួយទេ។ អ្នកដឹកនាំដែលមានគ្រាប់ពិត មិនភ័យខ្លាចការត្រួតពិនិត្យ និងការរិះគន់ស្ថាបនាទេ ព្រោះការត្រួតពិនិត្យជួយកាត់បន្ថយកំហុស និងរក្សាទំនុកចិត្តសាធារណៈ។

១១. «មនុស្សអាចមានភាពរាបសា និងក្លាហានក្នុងពេលតែមួយ»

ភាពរាបសាមិនស្មើនឹងភាពស្ងៀមស្ងាត់ ហើយភាពក្លាហានក៏មិនស្មើនឹងអំនួតដែរ។ មនុស្សអាចនិយាយការពិតយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ ប៉ុន្តែប្រើហេតុផល និងគោរពសេចក្ដីថ្លៃថ្នូររបស់អ្នកដទៃ។ គេអាចការពារសិទ្ធិរបស់ខ្លួនដោយមិនចាំបាច់ស្អប់ ឬប្រមាថភាគីម្ខាងទៀត។

ចំណុចនេះសំខាន់ ព្រោះសុភាសិត «ឱនដាក់គ្រាប់» អាចត្រូវបានបកស្រាយខុស ដើម្បីបង្ខំយុវជន ស្ត្រី បុគ្គលិក ឬអ្នកទន់ខ្សោយឱ្យស្ងៀមស្ងាត់។ ការរិះគន់អយុត្តិធម៌មិនមែនជាការងើយដោយអំនួតទេ។ ភាពរាបសាពិតប្រាកដ គឺបើកចិត្តទទួលហេតុផល ខណៈភាពក្លាហានគឺហ៊ានការពារការពិត និងគោលការណ៍។

១២. «ការឱនមិនមែនជាការធ្វើខ្លួនតូចតាចដើម្បីផ្គាប់ចិត្តអ្នកដទៃទេ»

មានភាពខុសគ្នារវាងការឱនដោយប្រាជ្ញា និងការឱនដោយការភ័យខ្លាច។ ការឱនដោយប្រាជ្ញា គឺការបន្ថយអំនួត ដើម្បីស្ដាប់ រៀន និងរក្សាទំនាក់ទំនង។ ការឱនដោយការភ័យខ្លាច គឺការលះបង់សិទ្ធិ និងសេចក្ដីថ្លៃថ្នូររបស់ខ្លួន ដើម្បីជៀសវាងការគំរាមកំហែង។

មនុស្សមានភាពរាបសាអាចនិយាយថា «ខ្ញុំគោរពអ្នក ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនយល់ស្រប»។ គេអាចទទួលស្គាល់អ្វីដែលអ្នកដទៃធ្វើបានល្អ ប៉ុន្តែមិនបោះបង់គោលការណ៍របស់ខ្លួន។ ដូចកួរស្រូវដែលឱនដោយទម្ងន់នៃគ្រាប់ ប៉ុន្តែមានឫសរឹងមាំ ភាពរាបសាពិតត្រូវមានមូលដ្ឋានលើការស្គាល់តម្លៃខ្លួន និងគោលការណ៍ច្បាស់លាស់។

១៣. «ភាពជឿជាក់ដោយគ្មានអំនួត និងភាពបើកចំហដោយមិនបាត់បង់អត្តសញ្ញាណ»

ក្នុងសកលភាវូបនីយកម្ម សង្គមនីមួយៗត្រូវរៀនពីគ្នា ប៉ុន្តែមិនចាំបាច់បោះបង់អត្តសញ្ញាណរបស់ខ្លួន។ ភាពជឿជាក់មានន័យថា យើងទទួលស្គាល់តម្លៃនៃភាសា វប្បធម៌ ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងចំណេះដឹងរបស់ខ្លួន។ ការគ្មានអំនួតមានន័យថា យើងមិនយល់ថា របស់ខ្លួនល្អឥតខ្ចោះ ហើយរបស់អ្នកដទៃគ្មានតម្លៃ។

ភាពបើកចំហគឺការរៀនពីវិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និងបទពិសោធន៍របស់សង្គមផ្សេងៗ។ ការមិនបាត់បង់អត្តសញ្ញាណ គឺការជ្រើសរើស កែសម្រួល និងប្រើចំណេះដឹងថ្មីឱ្យស្របនឹងបរិបទរបស់ខ្លួន។ សង្គមដែលមានគ្រាប់ពិតមិនបិទទ្វារចំពោះពិភពលោក ហើយក៏មិនចម្លងអ្វីៗពីបរទេសដោយមិនពិចារណាដែរ។

១៤. «កសាងខ្លឹមសារខាងក្នុង ជាជាងប្រឹងបង្ហាញរូបភាពខាងក្រៅ»

រូបភាពខាងក្រៅអាចទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍បណ្ដោះអាសន្ន ប៉ុន្តែមិនអាចជំនួសសមត្ថភាព និងគុណធម៌បានយូរអង្វែងឡើយ។ ការកសាងខ្លឹមសារខាងក្នុងរួមមានការសិក្សាជាបន្តបន្ទាប់ ការអនុវត្តជំនាញ ការគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ ការរក្សាសុចរិតភាព និងការទទួលខុសត្រូវចំពោះផលនៃទង្វើរបស់ខ្លួន។

មនុស្សដែលផ្ដោតលើខ្លឹមសារខាងក្នុងមិនចាំបាច់ប្រញាប់បង្ហាញថា ខ្លួនល្អជាងអ្នកដទៃទេ។ គោលដៅរបស់គេមិនមែនត្រឹមតែឱ្យគេស្គាល់ ប៉ុន្តែធ្វើឱ្យខ្លួនមានតម្លៃពិត។ ភាពល្បីល្បាញអាចបាត់បង់បាន ប៉ុន្តែចំណេះដឹង សមត្ថភាព និងទំនុកចិត្តដែលកសាងដោយអំពើល្អ អាចបន្តផ្ដល់ផលរយៈពេលវែង។

១៥. «រាបសាក្នុងអាកប្បកិរិយា ប៉ុន្តែរឹងមាំក្នុងគោលការណ៍»

នេះជាឃ្លាដែលសង្ខេបខ្លឹមសារទាំងមូលបានច្បាស់បំផុត។ ភាពរាបសាក្នុងអាកប្បកិរិយា មានន័យថា ចេះស្ដាប់ គោរពអ្នកដទៃ មិនប្រមាថ និងមិនយល់ថាខ្លួនដឹងគ្រប់យ៉ាង។ ភាពរឹងមាំក្នុងគោលការណ៍ មានន័យថា មិនលក់ឧត្ដមគតិ មិនយល់ព្រមជាមួយអំពើអយុត្តិធម៌ និងមិនបោះបង់ការពិតដើម្បីផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។

មនុស្សដែលរាបសាតែគ្មានគោលការណ៍ អាចក្លាយជាអ្នកធ្វើតាមគេដោយគ្មានការពិចារណា។ មនុស្សដែលរឹងមាំតែគ្មានភាពរាបសា អាចក្លាយជាអ្នករឹងរូស និងគាបសង្កត់អ្នកដទៃ។ ប្រាជ្ញាស្ថិតនៅក្នុងការរកតុល្យភាព៖ ទន់ភ្លន់ចំពោះមនុស្ស ប៉ុន្តែម៉ឺងម៉ាត់ចំពោះការពិត; បើកចិត្តចំពោះទស្សនៈថ្មី ប៉ុន្តែប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះព័ត៌មានមិនត្រឹមត្រូវ; ទទួលស្គាល់កំហុស ប៉ុន្តែមិនបោះបង់ការទទួលខុសត្រូវ។

សេចក្ដីសន្និដ្ឋាន

«ងើយស្កក ឱនដាក់គ្រាប់» មិនមែនជាការបង្រៀនឱ្យមនុស្សឱនក្បាល ស្ងៀមស្ងាត់ ឬទទួលយកអ្វីៗដោយគ្មានការពិចារណានោះទេ។ វាបង្រៀនឱ្យមនុស្សកាត់បន្ថយអំនួត កសាងខ្លឹមសារខាងក្នុង និងប្រើចំណេះដឹងដោយមានគុណធម៌។ កួរស្រូវពេញគ្រាប់ឱនចុះ ប៉ុន្តែមានឫសរឹងមាំ និងបង្កើតផលសម្រាប់ចិញ្ចឹមអ្នកដទៃ។ មនុស្សមានតម្លៃពិតក៏ដូចគ្នា៖ រាបសាក្នុងអាកប្បកិរិយា បើកចិត្តក្នុងការរៀន ម៉ឺងម៉ាត់ក្នុងគោលការណ៍ និងប្រើសមត្ថភាពរបស់ខ្លួនដើម្បីបង្កើតផលប្រយោជន៍ដល់គ្រួសារ សហគមន៍ សង្គម និងមនុស្សជាតិ។