ឈ្វេងយល់ពីផ្នត់គំនិត៖ «បណ្ឌិត និងអ្នកចែវទូក»

បណ្ឌិត និងអ្នកចែវទូកសុទ្ធតែមានចំណេះដឹង ប៉ុន្តែចំណេះដឹងរបស់ពួកគេកើតចេញពីប្រភពខុសគ្នា។ អ្នកចែវទូករៀនពីការអនុវត្ត បទពិសោធន៍ និងចំណេះដឹងដែលបន្តពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់។ រីឯបណ្ឌិតរៀនតាមរយៈការសិក្សា ការស្រាវជ្រាវ ការវិភាគទិន្នន័យ និងវិធីសាស្ត្រវិទ្យាសាស្ត្រ។ ចំណេះដឹងទាំងពីរមានតម្លៃ ប្រសិនបើត្រូវបានប្រើដោយមានបញ្ញា សុចរិតភាព និងទំនួលខុសត្រូវ។

បណ្ឌិតអាចប្រើចំណេះដឹង និងជំនាញរបស់ខ្លួន ដើម្បីបង្កើតគំនិតថ្មី ដោះស្រាយបញ្ហា និងរួមចំណែកអភិវឌ្ឍសង្គម។ អ្នកចែវទូកក៏អាចប្រើបទពិសោធន៍ ភាពអត់ធ្មត់ និងការស្គាល់ធម្មជាតិនៃទឹក ដើម្បីជួយចម្លងមនុស្សពីត្រើយម្ខាងទៅត្រើយម្ខាងដោយសុវត្ថិភាព។ មុខរបរខុសគ្នា មិនមានន័យថា សេចក្ដីថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្សខុសគ្នាឡើយ។

នៅថ្ងៃណាមួយ ចំណេះដឹងវិទ្យាសាស្ត្រអាចនាំទៅដល់ការសាងសង់ស្ពាននៅកន្លែងដែលអ្នកចែវទូកធ្លាប់ប្រកបរបរ។ ស្ពានអាចធ្វើឱ្យការធ្វើដំណើរលឿន និងមានសុវត្ថិភាពជាងមុន ប៉ុន្តែវាក៏អាចធ្វើឱ្យអ្នកចែវទូកបាត់បង់មុខរបរដែរ។ ដូច្នេះ ការអភិវឌ្ឍពិតប្រាកដមិនមែនគ្រាន់តែជាការកសាងស្ពានប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវគិតដល់ជីវភាព សេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ និងអនាគតរបស់មនុស្សដែលរងផលប៉ះពាល់ផងដែរ។ វឌ្ឍនភាពដែលខ្វះយុត្តិធម៌ អាចបង្កើតភាពងាយស្រួលសម្រាប់មនុស្សមួយក្រុម ប៉ុន្តែបង្កើតការឈឺចាប់សម្រាប់មនុស្សមួយក្រុមទៀត។

សញ្ញាបត្រអាចបញ្ជាក់ពីកម្រិតនៃការសិក្សា ប៉ុន្តែមិនអាចបញ្ជាក់ពីតម្លៃទាំងមូលរបស់មនុស្សបានឡើយ។ បណ្ឌិតមិនប្រាកដថាមានប្រាជ្ញាគ្រប់រូប ហើយអ្នកចែវទូកក៏មិនមែនជាមនុស្សខ្វះចំណេះដែរ។ មនុស្សមានប្រាជ្ញា គឺអ្នកដែលស្គាល់ខុសត្រូវ ចេះទទួលស្គាល់ដែនកំណត់នៃចំណេះដឹងរបស់ខ្លួន និងហ៊ានទទួលខុសត្រូវចំពោះទង្វើរបស់ខ្លួន។

សម្ដីបង្ហាញពីគំនិត ហើយមារយាទបង្ហាញពីគុណតម្លៃរបស់មនុស្ស។ ការមានអក្សរ និងចំណេះដឹង គួរធ្វើឱ្យមនុស្សកាន់តែទន់ភ្លន់ មានហេតុផល និងចេះគោរពអ្នកដទៃ មិនមែនធ្វើឱ្យគេមានអំនួត ឬមើលងាយអ្នកដែលមានឱកាសសិក្សាតិចជាងខ្លួនឡើយ។ អក្សរជាឧបករណ៍បំភ្លឺការគិត ប៉ុន្តែអក្សរដែលខ្វះសីលធម៌ ក៏អាចក្លាយជាឧបករណ៍សម្រាប់បំភាន់ និងបង្កការបែកបាក់បានដែរ។

អវិជ្ជា គឺជាភាពមិនយល់ការពិត និងការបដិសេធមិនព្រមរៀន។ វាមិនកើតមានតែចំពោះអ្នកដែលមិនបានចូលសាលានោះទេ ប៉ុន្តែអាចមានទាំងចំពោះអ្នកដែលមានសញ្ញាបត្រខ្ពស់ ប្រសិនបើគេមានអំនួត មិនព្រមស្ដាប់ និងមិនទទួលស្គាល់ការពិត។ ដូច្នេះ កុំវាយតម្លៃមនុស្សតាមឋានៈ មុខរបរ ឬផ្នត់គំនិតដែលខុសពីខ្លួន។ គួរវាយតម្លៃតាមអំពើ គុណធម៌ ហេតុផល និងទំនួលខុសត្រូវរបស់គេ។

ខ្ញុំចង់ឃើញខ្មែររួមរស់ជាមួយគ្នាដោយការគោរព ស្ដាប់គ្នា និងឱ្យតម្លៃគ្នាដោយយុត្តិធម៌។ យើងមិនគួរយកការអប់រំ ឋានៈ ឬមុខរបរ មកធ្វើជាជញ្ជាំងបែងចែកគ្នាឡើយ។ អ្នកខ្លាំងពិតប្រាកដ មិនមែនជាអ្នកដែលនិយាយឮជាងគេ ឬឈ្នះអ្នកដទៃគ្រប់ពេលនោះទេ ប៉ុន្តែជាអ្នកដែលពូកែស្ដាប់ ចេះគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ និងហ៊ានកែប្រែខ្លួននៅពេលដឹងថាខ្លួនខុស។

កុំធ្វើជាពាងទឹកពេញដែលមិនអាចទទួលទឹកថ្មីបាន។ គួររក្សាចិត្តឱ្យទូលាយ ដើម្បីបន្តរៀនសូត្រ ទទួលយកបទពិសោធន៍ថ្មី និងស្ដាប់ទស្សនៈរបស់អ្នកដទៃ។ ការស្អប់អ្នកដទៃ មិនត្រឹមតែបង្ករបួសដល់សង្គមទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបំផ្លាញសេចក្ដីសុខនៅក្នុងចិត្តរបស់ខ្លួនឯងផងដែរ។ មនុស្សមានតម្លៃ មិនមែនដោយសារគេជាបណ្ឌិត ឬជាអ្នកចែវទូកទេ ប៉ុន្តែដោយសារគេចេះប្រើចំណេះដឹង និងសមត្ថភាពរបស់ខ្លួន ដើម្បីជួយមនុស្សដទៃ និងកសាងសង្គមឱ្យប្រសើរឡើង។

សេចក្ដីបកស្រាយលម្អិត៖ «បណ្ឌិត និងអ្នកចែវទូក»

អត្ថបទខាងលើនេះមិនមានបំណងប្រៀបធៀបថា បណ្ឌិតខ្ពង់ខ្ពស់ជាងអ្នកចែវទូក ឬអ្នកចែវទូកមានតម្លៃជាងបណ្ឌិតនោះទេ។ តួអង្គទាំងពីរត្រូវបានប្រើជានិមិត្តរូបនៃប្រភពចំណេះដឹងពីរប្រភេទ គឺចំណេះដឹងបែបសិក្សាស្រាវជ្រាវ និងចំណេះដឹងបែបបទពិសោធន៍ជាក់ស្ដែង។ សារសំខាន់គឺ មនុស្សគួររៀនស្ដាប់ គោរព និងបំពេញចំណេះដឹងឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមក។

១. ចំណេះដឹងកើតចេញពីប្រភពខុសគ្នា

បណ្ឌិតទទួលបានចំណេះដឹងតាមរយៈប្រព័ន្ធអប់រំផ្លូវការ ការអានទ្រឹស្ដី ការស្រាវជ្រាវ ការប្រមូល និងវិភាគទិន្នន័យ ព្រមទាំងការផ្ទៀងផ្ទាត់លទ្ធផលតាមវិធីសាស្ត្រវិទ្យាសាស្ត្រ។ ចំណេះដឹងប្រភេទនេះអាចកត់ត្រា ពន្យល់ បង្រៀន និងផ្ទេរទៅកាន់អ្នកដទៃបានជាប្រព័ន្ធ។

ចំណែកអ្នកចែវទូកទទួលបានចំណេះដឹងតាមរយៈការអនុវត្តជាប្រចាំ។ គាត់អាចមិនបានសរសេរសៀវភៅអំពីចរន្តទឹក ទិសខ្យល់ ឬរដូវទឹកឡើងទឹកស្រក ប៉ុន្តែគាត់អាចស្គាល់ស្ថានភាពទាំងនោះតាមការសង្កេត និងបទពិសោធន៍ផ្ទាល់។ គាត់ដឹងថា ពេលណាគួរចេញទូក តំបន់ណាមានចរន្តទឹកខ្លាំង និងរបៀបគ្រប់គ្រងទូកនៅពេលមានខ្យល់ ឬភ្លៀង។

នេះគឺជា «ចំណេះដឹងបង្កប់ក្នុងបទពិសោធន៍» ដែលពិបាកពន្យល់ជាពាក្យទាំងស្រុង ប៉ុន្តែបង្ហាញចេញតាមសមត្ថភាពអនុវត្ត។ ដូច្នេះ ការមិនមានសញ្ញាបត្រ មិនស្មើនឹងការមិនមានចំណេះដឹងឡើយ។

បណ្ឌិតក៏អាចរៀនពីអ្នកចែវទូកបានដែរ។ ឧទាហរណ៍ មុននឹងរៀបចំផែនការសាងសង់ស្ពាន អ្នកជំនាញគួរស្ដាប់អ្នករស់នៅតាមដងទន្លេ ព្រោះពួកគេស្គាល់ទីតាំង ស្ថានភាពទឹក និងបញ្ហាជាក់ស្ដែងដែលទិន្នន័យខ្លះអាចមិនបានបង្ហាញ។ ចំណេះដឹងដែលល្អបំផុត គឺការរួមបញ្ចូលរវាងទ្រឹស្ដី ភស្តុតាង និងបទពិសោធន៍ក្នុងមូលដ្ឋាន។

២. មុខរបរខុសគ្នា ប៉ុន្តែសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរស្មើគ្នា

បណ្ឌិតអាចបង្កើតគំនិតថ្មី សិក្សាបញ្ហាស្មុគស្មាញ និងផ្ដល់ដំណោះស្រាយដែលអាចជួយមនុស្សបានច្រើន។ អ្នកចែវទូកវិញ ប្រើកម្លាំង ជំនាញ ការអត់ធ្មត់ និងការទទួលខុសត្រូវ ដើម្បីចម្លងអ្នកដំណើរទៅដល់គោលដៅដោយសុវត្ថិភាព។ ការងាររបស់មនុស្សទាំងពីរមានលក្ខណៈខុសគ្នា ប៉ុន្តែសុទ្ធតែអាចបម្រើសង្គម។

សេចក្ដីថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្សមិនគួរត្រូវបានកំណត់តាមប្រាក់ចំណូល ការស្លៀកពាក់ ឋានៈ សញ្ញាបត្រ ឬប្រភេទការងារឡើយ។ ការងារមួយអាចត្រូវការចំណេះដឹងសិក្សាខ្ពស់ ខណៈការងារមួយទៀតត្រូវការជំនាញអនុវត្ត និងភាពរឹងមាំផ្លូវចិត្ត។ មុខរបរអាចមានតួនាទី និងទំនួលខុសត្រូវខុសគ្នា ប៉ុន្តែមនុស្សគ្រប់រូបគួរទទួលបានការគោរពជាមូលដ្ឋានដូចគ្នា។

ការទទួលស្គាល់សេចក្ដីថ្លៃថ្នូរស្មើគ្នា មិនមានន័យថា យើងបដិសេធភាពខុសគ្នានៃជំនាញ ឬសមត្ថភាពនោះទេ។ វាមានន័យថា យើងទទួលស្គាល់អ្នកជំនាញតាមសមត្ថភាពរបស់ពួកគេ ប៉ុន្តែមិនយកជំនាញនោះធ្វើជាមូលហេតុសម្រាប់មើលងាយអ្នកដទៃ។

៣. ទូក និងស្ពានជានិមិត្តរូបនៃការផ្លាស់ប្ដូរ

ទូកតំណាងឱ្យបទពិសោធន៍ ប្រពៃណី និងមធ្យោបាយដែលសហគមន៍បានប្រើប្រាស់ជាយូរមកហើយ។ ស្ពានតំណាងឱ្យចំណេះដឹងវិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និងវឌ្ឍនភាព។ ស្ពានអាចធ្វើឱ្យការធ្វើដំណើរលឿន មានសុវត្ថិភាព និងភ្ជាប់តំបន់ពីរឱ្យមានទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចកាន់តែប្រសើរ។

ប៉ុន្តែវឌ្ឍនភាពតែងមានទាំងអ្នកទទួលផល និងអ្នករងផលប៉ះពាល់។ នៅពេលមានស្ពាន អ្នកចែវទូកអាចបាត់បង់អ្នកដំណើរ និងចំណូល។ ដូច្នេះ សំណួរសំខាន់មិនមែនថា «តើគួរសាងសង់ស្ពានឬអត់?» ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែគួរសួរថា «តើយើងអភិវឌ្ឍដោយរបៀបណា ដើម្បីកុំទុកអ្នករងផលប៉ះពាល់ឱ្យនៅឯកោ?»

ការអភិវឌ្ឍដោយយុត្តិធម៌គួរមានការពិគ្រោះយោបល់ជាមួយសហគមន៍ ការផ្ដល់ព័ត៌មានច្បាស់លាស់ ការបណ្ដុះបណ្ដាលជំនាញថ្មី សំណងសមស្រប និងការបង្កើតមុខរបរជំនួស។ អ្នកចែវទូកអាចត្រូវបានបណ្ដុះបណ្ដាលឱ្យធ្វើការផ្នែកទេសចរណ៍ ការសង្គ្រោះតាមទឹក ការដឹកជញ្ជូនតំបន់ដែលស្ពានមិនទៅដល់ ឬការងារថែទាំនៅក្នុងគម្រោងថ្មី។ នេះហៅថា ការផ្លាស់ប្ដូរដោយមិនបោះបង់មនុស្សចោល។

វឌ្ឍនភាពពិតប្រាកដ មិនត្រូវវាស់តែចំនួនស្ពាន ផ្លូវ ឬអគារដែលបានសាងសង់ទេ ប៉ុន្តែត្រូវវាស់ថា វឌ្ឍនភាពនោះបានធ្វើឱ្យជីវិតមនុស្សប្រសើរឡើងដោយយុត្តិធម៌កម្រិតណា។

៤. សញ្ញាបត្រ ចំណេះដឹង និងប្រាជ្ញា

សញ្ញាបត្រជាភស្តុតាងថា បុគ្គលម្នាក់បានបញ្ចប់ការសិក្សាតាមកម្រិត ឬបានបំពេញលក្ខខណ្ឌសិក្សាស្រាវជ្រាវណាមួយ។ វាមានតម្លៃ និងគួរទទួលបានការគោរព ប៉ុន្តែមិនមែនជាភស្តុតាងនៃគុណធម៌ ប្រាជ្ញា ឬសមត្ថភាពគ្រប់ផ្នែករបស់មនុស្សនោះទេ។

មនុស្សម្នាក់អាចមានចំណេះដឹងច្រើន ប៉ុន្តែប្រើចំណេះដឹងដើម្បីបោកបញ្ឆោត ធ្វើបាប ឬបង្កការបែកបាក់។ ផ្ទុយទៅវិញ មនុស្សដែលបានសិក្សាតិចអាចមានសុចរិតភាព ចេះគិតពីផលប្រយោជន៍រួម និងមានទំនួលខុសត្រូវខ្ពស់។ ហេតុនេះ ចំណេះដឹង និងប្រាជ្ញាមានទំនាក់ទំនងគ្នា ប៉ុន្តែមិនមែនជារឿងតែមួយទេ។

ប្រាជ្ញាពិតប្រាកដរួមមាន៖

• ដឹងថាខ្លួនចេះអ្វី និងមិនទាន់ចេះអ្វី
• ស្គាល់ខុស ស្គាល់ត្រូវ និងគិតពីផលវិបាក
• ព្រមស្ដាប់ភស្តុតាង និងទស្សនៈថ្មី
• ហ៊ានទទួលស្គាល់កំហុស និងកែប្រែខ្លួន
• ប្រើសមត្ថភាពដោយមានសុចរិតភាព និងទំនួលខុសត្រូវ

ការទទួលស្គាល់ដែនកំណត់នៃចំណេះដឹងរបស់ខ្លួន មិនមែនជាភាពទន់ខ្សោយទេ។ វាជាសញ្ញានៃភាពចាស់ទុំផ្នែកបញ្ញា។

៥. ចេះអក្សរគួរដើរស្របជាមួយនឹងសីលធម៌

ការអប់រំមិនគួរត្រឹមតែធ្វើឱ្យមនុស្សចេះអាន ចេះសរសេរ ឬចេះរកចម្លើយនោះទេ។ វាគួរបង្រៀនឱ្យមនុស្សចេះសួរសំណួរ ចេះពិនិត្យប្រភពព័ត៌មាន ចេះបែងចែករវាងការពិត និងការយល់ឃើញ ព្រមទាំងចេះប្រើចំណេះដឹងដើម្បីផលប្រយោជន៍រួម។

មនុស្សដែលមានការអប់រំគួរកាន់តែទន់ភ្លន់ ព្រោះការសិក្សាកាន់តែជ្រៅ គួរធ្វើឱ្យគេមើលឃើញថា ពិភពលោកមានភាពស្មុគស្មាញ ហើយចំណេះដឹងរបស់មនុស្សម្នាក់មានដែនកំណត់។ អ្នកដែលមានចំណេះដឹងពិត មិនចាំបាច់បន្ទាបអ្នកដទៃ ដើម្បីបង្ហាញថាខ្លួនខ្ពស់ឡើយ។

ទោះជាយ៉ាងណា អក្សរ និងបច្ចេកវិទ្យាក៏អាចត្រូវបានប្រើក្នុងផ្លូវខុសបានដែរ។ មនុស្សអាចប្រើសមត្ថភាពសរសេរ ទិន្នន័យ ឬប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ដើម្បីបំភាន់ បង្កការស្អប់ ឬបង្កការបែកបាក់។ ដូច្នេះ ចំណេះដឹងដែលខ្វះសីលធម៌ អាចមានគ្រោះថ្នាក់ជាងភាពមិនចេះដឹងធម្មតា ព្រោះវាមានអំណាចបង្កផលប៉ះពាល់កាន់តែធំ។

៦. អវិជ្ជាមិនស្មើនឹងការមិនបានចូលសាលា

«អវិជ្ជា» មិនគួរយល់ថា ជាការមិនចេះអាន ឬមិនមានសញ្ញាបត្រប៉ុណ្ណោះទេ។ ក្នុងន័យទូលំទូលាយ វាជាភាពមិនយល់ការពិត យល់ខុសដោយមិនព្រមពិនិត្យ និងបដិសេធមិនព្រមរៀន ទោះមានភស្តុតាងនៅចំពោះមុខក៏ដោយ។

អ្នកមានសញ្ញាបត្រខ្ពស់ក៏អាចស្ថិតក្នុងភាពអវិជ្ជាបាន ប្រសិនបើគេគិតថាខ្លួនដឹងគ្រប់យ៉ាង មិនព្រមស្ដាប់អ្នកដទៃ ឬជ្រើសរើសតែព័ត៌មានដែលគាំទ្រគំនិតរបស់ខ្លួន។ អ្នកចែវទូកវិញ អាចជាមនុស្សមានប្រាជ្ញា ប្រសិនបើគាត់ចេះសង្កេត រៀនពីកំហុស គោរពការពិត និងប្រើបទពិសោធន៍ដោយទំនួលខុសត្រូវ។

ប៉ុន្តែការមានទស្សនៈខុសគ្នា មិនមានន័យថា មនុស្សម្ខាងណាជាមនុស្សអវិជ្ជានោះទេ។ មនុស្សពីរនាក់អាចមានទស្សនៈខុសគ្នាដោយសុចរិត ព្រោះពួកគេមានព័ត៌មាន បទពិសោធន៍ និងគុណតម្លៃខុសគ្នា។ អ្វីដែលគួរវាយតម្លៃ គឺគុណភាពនៃហេតុផល ភស្តុតាង អំពើ និងការទទួលខុសត្រូវរបស់ពួកគេ។

៧. ការរួបរួមមិនមែនមានន័យថា ត្រូវគិតដូចគ្នា

បំណងចង់ឃើញខ្មែររួមរស់ជាមួយគ្នា មិនមានន័យថា មនុស្សគ្រប់រូបត្រូវមានគំនិតដូចគ្នានោះទេ។ សង្គមដែលមានសុខភាពល្អ អាចមានការយល់ឃើញខុសគ្នា ប៉ុន្តែមនុស្សអាចពិភាក្សាគ្នាដោយហេតុផល និងដោយគ្មានការប្រមាថ។

ការរួបរួមពិតប្រាកដ គឺការរួមគ្នាលើគោលការណ៍មូលដ្ឋាន ដូចជា សេចក្ដីថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស យុត្តិធម៌ សុចរិតភាព និងផលប្រយោជន៍រួម។ យើងអាចមិនយល់ស្របគ្នាលើដំណោះស្រាយ ប៉ុន្តែយើងមិនគួរប្រែក្លាយការខ្វែងគំនិតទៅជាការស្អប់ ឬការបដិសេធតម្លៃរបស់អ្នកដទៃឡើយ។

អ្នកខ្លាំងពិតប្រាកដមិនមែនជាអ្នកដែលតែងតែឈ្នះក្នុងការជជែកទេ។ អ្នកខ្លាំងគឺអ្នកដែលអាចស្ដាប់ដោយមិនប្រញាប់វិនិច្ឆ័យ គ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ដោយមិនប្រើកំហឹងជំនួសហេតុផល និងហ៊ាននិយាយថា «ខ្ញុំបានយល់ខុស» នៅពេលមានភស្តុតាងថ្មី។

៨. ពាងទឹកពេញ និងផ្នត់គំនិតបើកចំហ

ពាងទឹកពេញជានិមិត្តរូបនៃមនុស្សដែលគិតថា ខ្លួនដឹងគ្រប់យ៉ាងហើយ។ នៅពេលមនុស្សម្នាក់ជឿថា ខ្លួនគ្មានអ្វីត្រូវរៀនបន្ថែម គេនឹងបិទទ្វារចំពោះចំណេះដឹងថ្មី បទពិសោធន៍ថ្មី និងការកែតម្រូវកំហុស។

ការរក្សាចិត្តឱ្យទូលាយ មិនមែនមានន័យថា ត្រូវជឿ ឬទទួលយកគ្រប់យោបល់ដោយគ្មានការពិចារណានោះទេ។ ផ្នត់គំនិតបើកចំហត្រូវដើរជាមួយការគិតពិចារណា។ គេគួរស្ដាប់ ពិនិត្យភស្តុតាង ប្រៀបធៀបហេតុផល ហើយទើបសម្រេចថា អ្វីគួរទទួលយក អ្វីគួរកែសម្រួល និងអ្វីគួរបដិសេធ។

ការស្អប់ធ្វើឱ្យមនុស្សមើលឃើញតែចំណុចអាក្រក់របស់អ្នកដទៃ និងបិទសមត្ថភាពក្នុងការស្ដាប់។ នៅពេលការស្អប់រីករាលដាល វាបំផ្លាញទាំងសេចក្ដីសុខរបស់បុគ្គល ទំនុកចិត្តរវាងមនុស្ស និងសាមគ្គីភាពក្នុងសង្គម។ ការមិនយល់ស្របគ្នាអាចកើតមាន ប៉ុន្តែយើងអាចមិនយល់ស្របដោយគ្មានការស្អប់។

សារសំខាន់នៃអត្ថបទ

បណ្ឌិត និងអ្នកចែវទូកមិនមែនជាគូប្រជែងទេ។ ពួកគេតំណាងឱ្យចំណេះដឹងពីរប្រភេទដែលសង្គមត្រូវការដូចគ្នា។ បណ្ឌិតអាចនាំមកនូវទ្រឹស្ដី ការស្រាវជ្រាវ និងបច្ចេកវិទ្យា ខណៈអ្នកចែវទូកនាំមកនូវបទពិសោធន៍ ការសង្កេត និងការយល់ដឹងពីស្ថានភាពជាក់ស្ដែង។ នៅពេលចំណេះដឹងទាំងពីរត្រូវបានភ្ជាប់ដោយសុចរិតភាព សីលធម៌ និងទំនួលខុសត្រូវ សង្គមនឹងទទួលបានការអភិវឌ្ឍដែលមានទាំងប្រសិទ្ធភាព និងយុត្តិធម៌។

តម្លៃរបស់មនុស្សមិនស្ថិតនៅលើឈ្មោះមុខរបរ ឬអក្សរនៅខាងមុខ និងខាងក្រោយឈ្មោះទេ។ តម្លៃពិតស្ថិតនៅលើរបៀបដែលមនុស្សម្នាក់ប្រើចំណេះដឹង សមត្ថភាព និងឱកាសរបស់ខ្លួន ដើម្បីជួយអ្នកដទៃ ការពារសេចក្ដីថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស និងកសាងសង្គមឱ្យប្រសើរឡើង។