លំហាត់៖ កម្មវិធីគណនាផលបូកពីលេខ ១ ដល់ n ដោយប្រើ while Loop

១. សេចក្ដីផ្ដើម

ក្នុងការសរសេរកម្មវិធី យើងតែងតែជួបប្រទះកិច្ចការដែលត្រូវអនុវត្តដដែលៗជាច្រើនលើក។ ឧទាហរណ៍ យើងចង់បូកលេខចាប់ពី ១ រហូតដល់លេខណាមួយដែលអ្នកប្រើបញ្ចូល។ ប្រសិនបើយើងសរសេរប្រមាណវិធីបូកម្ដងមួយៗ វានឹងចំណាយពេល និងពិបាកកែប្រែ។

ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានេះ Python ផ្ដល់នូវរចនាសម្ព័ន្ធធ្វើឡើងវិញដែលហៅថា Loop។ ក្នុងលំហាត់នេះ យើងប្រើ while loop ដើម្បីបូកលេខចាប់ពី ១ រហូតដល់តម្លៃ n។

ឧទាហរណ៍៖ ប្រសិនបើអ្នកប្រើបញ្ចូលលេខ 5 កម្មវិធីនឹងគណនាដូចខាងក្រោម៖

1 + 2 + 3 + 4 + 5 = 15

ដូច្នេះ លទ្ធផលដែលកម្មវិធីបង្ហាញគឺ 15។

២. គោលបំណងនៃលំហាត់

ក្រោយពេលបញ្ចប់លំហាត់នេះ អ្នកសិក្សាអាច៖

• ប្រើ input() ដើម្បីទទួលទិន្នន័យពីអ្នកប្រើ។
• ប្រើ int() ដើម្បីបម្លែងទិន្នន័យទៅជាចំនួនគត់។
• បង្កើត និងប្រើអញ្ញតិក្នុងកម្មវិធី Python។
• ប្រើ while loop ដើម្បីអនុវត្តសេចក្ដីបញ្ជាដដែលៗ។
• ប្រើលក្ខខណ្ឌប្រៀបធៀប <=។
• បង្កើនតម្លៃអញ្ញតិមួយម្ដងមួយឯកតា។
• គណនាផលបូកបន្តបន្ទាប់។
• បង្ហាញលទ្ធផលដោយប្រើ print()។

៣. និយមន័យពាក្យគន្លឹះ

៣.១ អញ្ញតិ — Variable

អញ្ញតិ គឺជាឈ្មោះដែលត្រូវបានប្រើសម្រាប់រក្សាទុកទិន្នន័យនៅក្នុងអង្គចងចាំរបស់កុំព្យូទ័រ។ តម្លៃដែលរក្សាទុកក្នុងអញ្ញតិអាចប្រែប្រួលបានក្នុងពេលកម្មវិធីកំពុងដំណើរការ។

ពាក្យ អថេរ អាចយកមកពន្យល់លក្ខណៈរបស់អញ្ញតិថា៖

អញ្ញតិមានតម្លៃអថេរ ព្រោះតម្លៃរបស់វាអាចផ្លាស់ប្ដូរបាន។

ឧទាហរណ៍៖

total = 0
 total = total + 5

នៅដំបូង អញ្ញតិ total មានតម្លៃ 0។ បន្ទាប់មក តម្លៃរបស់វាត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទៅជា 5។

នៅក្នុងកម្មវិធីនេះ មានអញ្ញតិសំខាន់ៗចំនួនបី៖

• n រក្សាទុកលេខដែលអ្នកប្រើបញ្ចូល។
• total រក្សាទុកផលបូកសរុប។
• i រក្សាទុកលេខដែលកំពុងត្រូវបានយកទៅបូក។

៣.២ មុខងារ input()

input() គឺជាមុខងារដែលប្រើសម្រាប់ទទួលទិន្នន័យពីអ្នកប្រើតាមរយៈក្តារចុច។

ឧទាហរណ៍៖

input("Enter a positive integer: ")

នៅពេលកម្មវិធីដំណើរការ វានឹងបង្ហាញសារ៖

Enter a positive integer:

ហើយរង់ចាំឱ្យអ្នកប្រើបញ្ចូលតម្លៃ។

គួរចងចាំថា ទិន្នន័យដែលទទួលបានពី input() មានប្រភេទជា អក្សរ ឬ str ទោះបីអ្នកប្រើបញ្ចូលលេខក៏ដោយ។

៣.៣ មុខងារ int()

int() គឺជាមុខងារដែលប្រើសម្រាប់បម្លែងទិន្នន័យទៅជាចំនួនគត់។

ឧទាហរណ៍៖

int("5")

លទ្ធផលគឺចំនួនគត់៖

5

ក្នុងកម្មវិធីនេះ int() ត្រូវបានប្រើដើម្បីបម្លែងតម្លៃដែលទទួលបានពី input() ទៅជាចំនួនគត់ មុនពេលយកទៅគណនា។

៣.៤ ផ្នត់ធ្វើឡើងវិញ while

while គឺជារចនាសម្ព័ន្ធធ្វើឡើងវិញមួយក្នុង Python។ វាអនុវត្តបណ្ដុំសេចក្ដីបញ្ជាដដែលៗ ដរាបណាលក្ខខណ្ឌរបស់វានៅតែមានតម្លៃពិត ឬ True។

ទម្រង់ទូទៅ៖

while condition:
    statements

អត្ថន័យ៖

• Python ពិនិត្យ condition។
• ប្រសិនបើលក្ខខណ្ឌពិត វាអនុវត្ត statements។
• ក្រោយអនុវត្តរួច វាត្រឡប់ទៅពិនិត្យលក្ខខណ្ឌម្ដងទៀត។
• ដំណើរការនេះបន្តរហូតដល់លក្ខខណ្ឌក្លាយជាមិនពិត ឬ False។

៣.៥ សញ្ញាប្រៀបធៀប <=

សញ្ញា <= មានន័យថា៖

តូចជាង ឬស្មើ

ឧទាហរណ៍៖

i <= n

មានន័យថា តើតម្លៃរបស់ i តូចជាង ឬស្មើនឹងតម្លៃរបស់ n ដែរឬទេ?

ប្រសិនបើពិត while loop នឹងបន្តដំណើរការ។ ប្រសិនបើមិនពិត វានឹងឈប់។

៣.៦ មុខងារ print()

print() គឺជាមុខងារដែលប្រើសម្រាប់បង្ហាញអត្ថបទ ឬលទ្ធផលនៅលើអេក្រង់។

ឧទាហរណ៍៖

print("The sum is:", total)

វាបង្ហាញឃ្លា "The sum is:" និងតម្លៃដែលរក្សាទុកនៅក្នុងអញ្ញតិ total។

៤. កូដពេញលេញ

# This program calculates the sum of
# numbers from 1 to n.

n = int(input("Enter a positive integer: "))

total = 0
i = 1

while i <= n:
    total = total + i
    i = i + 1

print("The sum is:", total)

៥. ពន្យល់កូដតាមបន្ទាត់នីមួយៗ

បន្ទាត់ទី១

# This program calculates the sum of

បន្ទាត់នេះជាមតិយោបល់ ឬ Comment។

សញ្ញា # បញ្ជាក់ថា អត្ថបទដែលនៅពីក្រោយវាមិនមែនជាសេចក្ដីបញ្ជាដែល Python ត្រូវអនុវត្តទេ។ វាត្រូវបានសរសេរសម្រាប់ជួយឱ្យអ្នកអានកូដយល់ពីគោលបំណងរបស់កម្មវិធី។

អត្ថន័យរបស់បន្ទាត់នេះគឺ៖

កម្មវិធីនេះគណនាផលបូកនៃលេខ។

បន្ទាត់ទី២

# numbers from 1 to n.

បន្ទាត់នេះក៏ជាមតិយោបល់ដែរ។ វាបន្តពន្យល់ថា កម្មវិធីនឹងគណនាផលបូកលេខចាប់ពី 1 រហូតដល់ n។

អញ្ញតិ n តំណាងឱ្យលេខចុងក្រោយដែលអ្នកប្រើចង់ឱ្យកម្មវិធីគណនា។

បន្ទាត់ទី៣

n = int(input("Enter a positive integer: "))

បន្ទាត់នេះមានមុខងារសំខាន់បី៖

ទី១៖ បង្ហាញសារ និងទទួលទិន្នន័យ

input("Enter a positive integer: ")

កម្មវិធីបង្ហាញសារ៖

Enter a positive integer:

បន្ទាប់មក វារង់ចាំឱ្យអ្នកប្រើបញ្ចូលលេខ។

ទី២៖ បម្លែងទិន្នន័យ

int(...)

ដោយសារ input() ទទួលទិន្នន័យជាប្រភេទអក្សរ str ដូច្នេះ int() ត្រូវបានប្រើដើម្បីបម្លែងទិន្នន័យនោះទៅជាចំនួនគត់។

ឧទាហរណ៍ អ្នកប្រើបញ្ចូល៖

5

ដំបូង វាត្រូវបានទទួលជា "5"។ បន្ទាប់មក int() បម្លែង "5" ទៅជា 5។

ទី៣៖ រក្សាទុកតម្លៃ

n =

តម្លៃដែលបានបម្លែងរួចត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងអញ្ញតិ n។

ប្រសិនបើអ្នកប្រើបញ្ចូល 5 នោះ៖

n = 5

បន្ទាត់ទី៤

total = 0

បន្ទាត់នេះបង្កើតអញ្ញតិឈ្មោះ total និងកំណត់តម្លៃដំបូងរបស់វាស្មើនឹង 0។

អញ្ញតិ total ប្រើសម្រាប់រក្សាទុកផលបូកសរុប។

យើងចាប់ផ្ដើមពី 0 ព្រោះនៅមុនពេលធ្វើការបូក កម្មវិធីមិនទាន់មានផលបូកណាមួយនៅឡើយទេ។

ក្នុងពេល while loop ដំណើរការ តម្លៃរបស់ total នឹងអថេរ ឬផ្លាស់ប្ដូរជាបន្តបន្ទាប់។

ឧទាហរណ៍៖

0 → 1 → 3 → 6 → 10 → 15

បន្ទាត់ទី៥

i = 1

បន្ទាត់នេះបង្កើតអញ្ញតិឈ្មោះ i និងកំណត់តម្លៃដំបូងស្មើនឹង 1។

អញ្ញតិ i ប្រើសម្រាប់រាប់លេខចាប់ពី 1 រហូតដល់ n។

យើងចាប់ផ្ដើមពី 1 ព្រោះលំហាត់តម្រូវឱ្យគណនាផលបូកចាប់ពីលេខ 1។

ឧទាហរណ៍ បើ n = 5 អញ្ញតិ i នឹងមានតម្លៃ៖

1, 2, 3, 4, 5

បន្ទាត់ទី៦

while i <= n:

បន្ទាត់នេះបង្កើតផ្នត់ធ្វើឡើងវិញ while។

លក្ខខណ្ឌគឺ៖

i <= n

មានន័យថា៖

ដរាបណាតម្លៃរបស់ i តូចជាង ឬស្មើនឹង n សូមបន្តអនុវត្តសេចក្ដីបញ្ជានៅខាងក្នុង while loop។

សញ្ញា : នៅខាងចុងបន្ទាត់ បញ្ជាក់ថា បណ្ដុំសេចក្ដីបញ្ជារបស់ while ចាប់ផ្ដើមនៅបន្ទាត់បន្ទាប់។

បន្ទាត់ដែលស្ថិតនៅក្នុង while ត្រូវចូលបន្ទាត់ ឬ Indentation។

បន្ទាត់ទី៧

    total = total + i

បន្ទាត់នេះយកតម្លៃបច្ចុប្បន្នរបស់ total បូកជាមួយតម្លៃបច្ចុប្បន្នរបស់ i ហើយរក្សាទុកលទ្ធផលថ្មីត្រឡប់ទៅក្នុងអញ្ញតិ total។

រូបមន្ត៖

ផលបូកថ្មី = ផលបូកចាស់ + លេខបច្ចុប្បន្ន

ឧទាហរណ៍ នៅជុំដំបូង៖

total = 0
i = 1

ដូច្នេះ៖

total = total + i
total = 0 + 1
total = 1

នៅជុំទីពីរ៖

total = 1
i = 2

ដូច្នេះ៖

total = 1 + 2
total = 3

តម្លៃរបស់ total នឹងត្រូវបានធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពនៅរាល់ជុំនៃ while loop។

បន្ទាត់ទី៨

    i = i + 1

បន្ទាត់នេះបង្កើនតម្លៃរបស់អញ្ញតិ i ចំនួនមួយឯកតា។

រូបមន្ត៖

តម្លៃថ្មីរបស់ i = តម្លៃចាស់របស់ i + 1

ឧទាហរណ៍៖

i = 1 → 2
i = 2 → 3
i = 3 → 4
i = 4 → 5
i = 5 → 6

បន្ទាត់នេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ ព្រោះវាធ្វើឱ្យអញ្ញតិ i ផ្លាស់ប្ដូរទៅលេខបន្ទាប់។

ប្រសិនបើមិនមានបន្ទាត់នេះទេ តម្លៃ i នឹងនៅតែស្មើនឹង 1 ហើយលក្ខខណ្ឌ i <= n នឹងនៅតែពិតជានិច្ច។ ជាលទ្ធផល while loop នឹងដំណើរការមិនចេះចប់។ បញ្ហានេះហៅថា Infinite Loop ឬផ្នត់ធ្វើឡើងវិញគ្មានទីបញ្ចប់។

បន្ទាត់ទី៩

print("The sum is:", total)

បន្ទាត់នេះដំណើរការក្រោយពេល while loop បានបញ្ចប់។

វាបង្ហាញ៖

• អត្ថបទ "The sum is:"
• តម្លៃចុងក្រោយរបស់អញ្ញតិ total

ប្រសិនបើ total = 15 លទ្ធផលគឺ៖

The sum is: 15

បន្ទាត់នេះមិនបានចូលបន្ទាត់ក្រោម while ទេ។ ដូច្នេះ វាអនុវត្តតែមួយលើកប៉ុណ្ណោះ ក្រោយពេលការគណនាទាំងអស់បានបញ្ចប់។

៦. ដំណើរការរបស់កម្មវិធីជាជំហានៗ

សន្មតថា អ្នកប្រើបញ្ចូលលេខ៖

5

តម្លៃដំបូង៖

n = 5
total = 0
i = 1

ជុំទី១

ពិនិត្យលក្ខខណ្ឌ៖

1 <= 5 → ពិត

គណនា៖

total = 0 + 1 = 1
i = 1 + 1 = 2

ជុំទី២

ពិនិត្យលក្ខខណ្ឌ៖

2 <= 5 → ពិត

គណនា៖

total = 1 + 2 = 3
i = 2 + 1 = 3

ជុំទី៣

ពិនិត្យលក្ខខណ្ឌ៖

3 <= 5 → ពិត

គណនា៖

total = 3 + 3 = 6
i = 3 + 1 = 4

ជុំទី៤

ពិនិត្យលក្ខខណ្ឌ៖

4 <= 5 → ពិត

គណនា៖

total = 6 + 4 = 10
i = 4 + 1 = 5

ជុំទី៥

ពិនិត្យលក្ខខណ្ឌ៖

5 <= 5 → ពិត

គណនា៖

total = 10 + 5 = 15
i = 5 + 1 = 6

ការពិនិត្យចុងក្រោយ

6 <= 5 → មិនពិត

ដោយសារលក្ខខណ្ឌមិនពិត while loop ត្រូវបានបញ្ចប់។

បន្ទាប់មកកម្មវិធីអនុវត្ត៖

print("The sum is:", total)

លទ្ធផល៖

The sum is: 15

៧. តារាងតាមដានតម្លៃអញ្ញតិ

នៅពេល n = 5 ការផ្លាស់ប្ដូរតម្លៃអញ្ញតិមានដូចខាងក្រោម៖

នៅពេល i ក្លាយជា 6 លក្ខខណ្ឌ 6 <= 5 មិនពិត ដូច្នេះផ្នត់ធ្វើឡើងវិញត្រូវបានបញ្ចប់។

៨. លំហូរដំណើរការរបស់កម្មវិធី

កម្មវិធីអនុវត្តតាមលំដាប់ខាងក្រោម៖

ចាប់ផ្ដើម
    ↓
ទទួលលេខ n ពីអ្នកប្រើ
    ↓
កំណត់ total = 0
    ↓
កំណត់ i = 1
    ↓
ពិនិត្យ i <= n
    ↓
បើពិត
    ↓
total = total + i
    ↓
i = i + 1
    ↓
ត្រឡប់ទៅពិនិត្យ i <= n
    ↓
បើមិនពិត
    ↓
បង្ហាញ total
    ↓
បញ្ចប់

៩. ឧទាហរណ៍នៃការដំណើរការ

ឧទាហរណ៍ទី១

អ្នកប្រើបញ្ចូល៖

Enter a positive integer: 5

កម្មវិធីគណនា៖

1 + 2 + 3 + 4 + 5

លទ្ធផល៖

The sum is: 15

ឧទាហរណ៍ទី២

អ្នកប្រើបញ្ចូល៖

Enter a positive integer: 10

កម្មវិធីគណនា៖

1 + 2 + 3 + 4 + 5 + 6 + 7 + 8 + 9 + 10

លទ្ធផល៖

The sum is: 55

ឧទាហរណ៍ទី៣

អ្នកប្រើបញ្ចូល៖

Enter a positive integer: 1

កម្មវិធីគណនា៖

1

លទ្ធផល៖

The sum is: 1

១០. កំហុសដែលអាចកើតមាន

១០.១ អ្នកប្រើបញ្ចូលអក្សរ

ប្រសិនបើអ្នកប្រើបញ្ចូល៖

five

int() មិនអាចបម្លែងពាក្យ five ទៅជាចំនួនគត់បានទេ។ កម្មវិធីនឹងបង្ហាញកំហុស ValueError។

១០.២ ភ្លេចបង្កើនតម្លៃ i

ប្រសិនបើដកបន្ទាត់នេះចេញ៖

i = i + 1

កម្មវិធីអាចធ្លាក់ទៅក្នុង Infinite Loop ព្រោះតម្លៃ i មិនផ្លាស់ប្ដូរ។

១០.៣ ការចូលបន្ទាត់មិនត្រឹមត្រូវ

កូដនៅក្នុង while ត្រូវមានការចូលបន្ទាត់៖

while i <= n:
    total = total + i
    i = i + 1

ប្រសិនបើមិនចូលបន្ទាត់ត្រឹមត្រូវ Python នឹងបង្ហាញ IndentationError។

១០.៤ បញ្ចូលលេខសូន្យ ឬលេខអវិជ្ជមាន

កម្មវិធីនេះត្រូវបានរៀបចំសម្រាប់ចំនួនគត់វិជ្ជមាន។ ប្រសិនបើអ្នកប្រើបញ្ចូល 0 ឬលេខអវិជ្ជមាន លក្ខខណ្ឌ i <= n នឹងមិនពិតតាំងពីដំបូង ហើយលទ្ធផលនឹងស្មើ 0។

១១. កំណែកូដដែលមានការត្រួតពិនិត្យទិន្នន័យ

ដើម្បីធានាថាអ្នកប្រើបញ្ចូលតែចំនួនគត់វិជ្ជមាន អាចកែប្រែកូដដូចខាងក្រោម៖

n = int(input("Enter a positive integer: "))

if n > 0:
    total = 0
    i = 1

    while i <= n:
        total = total + i
        i = i + 1

    print("The sum is:", total)
else:
    print("Please enter a number greater than zero.")

នៅទីនេះ លក្ខខណ្ឌ៖

if n > 0:

ពិនិត្យថា n ធំជាងសូន្យដែរឬទេ។

• បើ n > 0 កម្មវិធីនឹងធ្វើការគណនា។
• បើ n <= 0 កម្មវិធីនឹងបង្ហាញសារឱ្យអ្នកប្រើបញ្ចូលលេខត្រឹមត្រូវ។

១២. ការសរសេរខ្លីជាងមុន

បន្ទាត់៖

total = total + i

អាចសរសេរជាទម្រង់ខ្លីថា៖

total += i

ហើយបន្ទាត់៖

i = i + 1

អាចសរសេរជា៖

i += 1

ដូច្នេះ កូដអាចកាត់ឱ្យខ្លីបានដូចនេះ៖

n = int(input("Enter a positive integer: "))

total = 0
i = 1

while i <= n:
    total += i
    i += 1

print("The sum is:", total)

កូដទាំងពីរកំណែផ្ដល់លទ្ធផលដូចគ្នា។

១៣. សំណួរត្រួតពិនិត្យការយល់ដឹង

១. តើអញ្ញតិ n ប្រើសម្រាប់រក្សាទុកអ្វី?

២. ហេតុអ្វីបានជាត្រូវប្រើ int() ជាមួយ input()?

៣. ហេតុអ្វីបានជាកំណត់ total = 0 នៅដំបូង?

៤. ហេតុអ្វីបានជាកំណត់ i = 1?

៥. តើលក្ខខណ្ឌ i <= n មានន័យដូចម្ដេច?

៦. តើបន្ទាត់ total = total + i ធ្វើអ្វី?

៧. តើបន្ទាត់ i = i + 1 មានសារៈសំខាន់ដូចម្ដេច?

៨. តើមានអ្វីកើតឡើង ប្រសិនបើមិនបង្កើនតម្លៃរបស់ i?

៩. តើ print() មានតួនាទីអ្វី?

១០. ប្រសិនបើអ្នកប្រើបញ្ចូល 4 តើលទ្ធផលស្មើប៉ុន្មាន?

១៤. លំហាត់អនុវត្តបន្ថែម

លំហាត់ទី១

កែប្រែកម្មវិធីឱ្យគណនាផលបូកពីលេខ 1 ដល់ 20 ដោយមិនទទួលតម្លៃពីអ្នកប្រើ។

លំហាត់ទី២

កែប្រែកម្មវិធីឱ្យគណនាផលបូកតែលេខគូពី 1 ដល់ n។

ឧទាហរណ៍ បើ n = 10៖

2 + 4 + 6 + 8 + 10 = 30

លំហាត់ទី៣

កែប្រែកម្មវិធីឱ្យគណនាផលបូកតែលេខសេសពី 1 ដល់ n។

ឧទាហរណ៍ បើ n = 9៖

1 + 3 + 5 + 7 + 9 = 25

លំហាត់ទី៤

កែប្រែកម្មវិធីឱ្យបង្ហាញលេខនីមួយៗ មុនពេលបង្ហាញផលបូកសរុប។

ឧទាហរណ៍៖

1
2
3
4
5
The sum is: 15

លំហាត់ទី៥

កែប្រែកម្មវិធីឱ្យអ្នកប្រើបញ្ចូលលេខចាប់ផ្ដើម និងលេខបញ្ចប់។

ឧទាហរណ៍៖

Start number: 3
End number: 7

កម្មវិធីត្រូវគណនា៖

3 + 4 + 5 + 6 + 7 = 25

១៥. សេចក្ដីសន្និដ្ឋាន

កម្មវិធីនេះបង្ហាញពីការប្រើប្រាស់មូលដ្ឋានសំខាន់ៗក្នុង Python រួមមាន អញ្ញតិ Variable មុខងារ input() មុខងារ int() ផ្នត់ធ្វើឡើងវិញ while លក្ខខណ្ឌប្រៀបធៀប និងមុខងារ print()។

អញ្ញតិ n រក្សាទុកលេខចុងក្រោយ អញ្ញតិ i ប្រើសម្រាប់រាប់លេខ និងអញ្ញតិ total ប្រើសម្រាប់ប្រមូលផលបូក។ តម្លៃរបស់អញ្ញតិទាំងនេះមានលក្ខណៈអថេរ ព្រោះវាអាចផ្លាស់ប្ដូរនៅពេលកម្មវិធីកំពុងដំណើរការ។

តាមរយៈការប្រើ while loop កម្មវិធីអាចគណនាផលបូកលេខជាច្រើនដោយមិនចាំបាច់សរសេរសេចក្ដីបញ្ជាបូកម្ដងហើយម្ដងទៀត។