ការគិតជាមួយអ្នកដទៃ៖ ជំនួសការរិះគន់មនុស្ស ដោយការវិភាគបញ្ហា

នៅពេលមានបញ្ហាកើតឡើង មនុស្សជាច្រើនងាយសួរថា «អ្នកណាធ្វើខុស?» មុនពេលសួរថា «បញ្ហាពិតប្រាកដជាអ្វី?»។ ការផ្តោតលើបុគ្គលជាមុន អាចនាំឱ្យការពិភាក្សាប្រែក្លាយជាការស្តីបន្ទោស ការប្រមាថ ឬការការពារខ្លួន ជំនួសឱ្យការស្វែងរកមូលហេតុ និងដំណោះស្រាយ។ ក្នុងបរិបទកម្ពុជា បញ្ហាបែបនេះអាចឃើញនៅក្នុងគ្រួសារ សាលារៀន កន្លែងធ្វើការ សហគមន៍ និងការពិភាក្សាបញ្ហាសាធារណៈ។ ដើម្បីកសាងវប្បធម៌គិតដែលមានគុណភាព យើងគួររៀនបំបែក «មនុស្ស» ចេញពី «បញ្ហា» ហើយផ្តោតការវិភាគទៅលើអ្វីដែលបានកើតឡើង មូលហេតុ ភស្តុតាង និងអ្វីដែលអាចកែលម្អបាន។

ការរិះគន់មនុស្ស តែងប្រើពាក្យដែលវាយតម្លៃអត្តសញ្ញាណ ដូចជា «គាត់មិនពូកែ» «អ្នកនេះមិនទទួលខុសត្រូវ» ឬ «ក្រុមនេះតែងតែធ្វើខុស»។ ពាក្យបែបនេះមិនបានបញ្ជាក់ថា បញ្ហាកើតនៅត្រង់ណា ហើយក៏មិនប្រាប់ថាត្រូវកែអ្វីដែរ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការវិភាគបញ្ហា គួរសួរថា «តើអ្វីបានកើតឡើង?» «តើមានភស្តុតាងអ្វី?» «តើមូលហេតុមកពីមនុស្ស ដំណើរការ ធនធាន ការទំនាក់ទំនង ឬប្រព័ន្ធ?» និង «តើមានអ្វីអាចការពារកុំឱ្យវាកើតឡើងម្ដងទៀត?»។ សំណួរទាំងនេះបម្លែងការរិះគន់ទៅជាការស្វែងយល់ និងបើកផ្លូវឱ្យមានការកែលម្អជាក់ស្តែង។

ឧទាហរណ៍ នៅកន្លែងធ្វើការ ប្រសិនបើការងារមួយយឺត មិនគួរប្រញាប់សន្និដ្ឋានថា បុគ្គលិកខ្ជិលនោះទេ។ គួរពិនិត្យថា គោលដៅច្បាស់ឬទេ? មានធនធានគ្រប់គ្រាន់ឬទេ? ការបែងចែកភារកិច្ចសមស្របឬទេ? និងមានការរាំងស្ទះនៅដំណាក់កាលណា? ដូចគ្នានេះដែរ ក្នុងសាលារៀន ប្រសិនបើសិស្សរៀនមិនបានល្អ គួរពិនិត្យទាំងវិធីសាស្ត្របង្រៀន បរិយាកាសរៀន ការគាំទ្រពីគ្រួសារ និងការខិតខំរបស់សិស្ស។ ការវិភាគបែបនេះមិនលុបទំនួលខុសត្រូវរបស់បុគ្គលទេ ប៉ុន្តែធ្វើឱ្យទំនួលខុសត្រូវមានមូលដ្ឋានលើភស្តុតាង និងភាពយុត្តិធម៌ជាងមុន។

ក្នុងការពិភាក្សាសាធារណៈ និងបណ្តាញសង្គម គោលការណ៍នេះកាន់តែសំខាន់។ យើងគួររិះគន់គំនិត សកម្មភាព គោលនយោបាយ ឬលទ្ធផលដោយផ្អែកលើព័ត៌មាន និងផលប៉ះពាល់ ជំនួសឱ្យការវាយប្រហារអត្តចរិត ឬជីវិតផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកណាម្នាក់។ ជំនួសឱ្យពាក្យថា «អ្នកនេះអាក្រក់» គួរបញ្ជាក់ថា «សកម្មភាពនេះមានបញ្ហាត្រង់ណា?» «តើទិន្នន័យអ្វីបង្ហាញពីផលប៉ះពាល់?» និង «តើមានជម្រើសណាប្រសើរជាង?»។ នៅពេលការរិះគន់មានភាពជាក់លាក់ សុភាព និងផ្តោតលើដំណោះស្រាយ វាអាចក្លាយជាកម្លាំងសម្រាប់ការកែលម្អ ជំនួសឱ្យការបង្កើតការបែងចែក។

សង្គមដែលចេះវិភាគបញ្ហា ជំនួសការវាយប្រហារមនុស្ស គឺជាសង្គមដែលមានសមត្ថភាពរៀនពីកំហុស និងធ្វើការជាមួយគ្នាបានប្រសើរ។ គោលដៅនៃការរិះគន់គួរតែជាការធ្វើឱ្យអ្វីមួយប្រសើរឡើង មិនមែនធ្វើឱ្យនរណាម្នាក់បាត់បង់តម្លៃនោះទេ។ មុននឹងរិះគន់ យើងអាចសួរខ្លួនឯងថា «តើខ្ញុំកំពុងពិភាក្សាអំពីបញ្ហា ឬកំពុងវាយប្រហារមនុស្ស?» និង «តើអ្វីដែលខ្ញុំនិយាយអាចជួយរកដំណោះស្រាយបានទេ?»។ នៅពេលយើងអាចប្តូរពីការស្តីបន្ទោសទៅការវិភាគ ពីការវាយប្រហារទៅការសន្ទនា និងពីការត្អូញត្អែរទៅការស្វែងរកដំណោះស្រាយ យើងកំពុងកសាងវប្បធម៌គិតដែលមានភាពចាស់ទុំ និងមានតម្លៃសម្រាប់សង្គមកម្ពុជា។