កសាងមូលដ្ឋាននៃការគិត៖ កុំឱ្យអារម្មណ៍ធ្វើការសម្រេចចិត្តជំនួសហេតុផល

មនុស្សគ្រប់រូបមានអារម្មណ៍ ហើយអារម្មណ៍គឺជាផ្នែកធម្មតានៃជីវិត។ សេចក្តីរីករាយ កំហឹង ការភ័យខ្លាច ការខកចិត្ត និងក្តីរំភើប សុទ្ធតែអាចជះឥទ្ធិពលលើរបៀបដែលយើងគិត និងសម្រេចចិត្ត។ បញ្ហាមិនមែនស្ថិតនៅត្រង់ថា យើងមានអារម្មណ៍នោះទេ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅត្រង់ថា តើយើងអនុញ្ញាតឱ្យអារម្មណ៍គ្រប់គ្រងការសម្រេចចិត្តរបស់យើងកម្រិតណា។ ក្នុងបរិបទកម្ពុជា ដែលការទំនាក់ទំនងតាមបណ្តាញសង្គម ការងារ គ្រួសារ អាជីវកម្ម និងបញ្ហាសាធារណៈ មានល្បឿនលឿនជាងមុន ការចេះបញ្ឈប់ខ្លួនមួយភ្លែត មុនឆ្លើយតប ឬសម្រេចចិត្ត គឺជាជំនាញសំខាន់សម្រាប់មនុស្សគ្រប់រូប។

នៅពេលអារម្មណ៍ខ្លាំង មនុស្សងាយធ្វើការសន្និដ្ឋានរហ័ស។ ពេលខឹង យើងអាចនិយាយពាក្យដែលធ្វើឱ្យអ្នកដទៃឈឺចាប់។ ពេលភ័យ យើងអាចបដិសេធឱកាសដែលមានតម្លៃ។ ពេលរំភើបខ្លាំង យើងអាចទិញ វិនិយោគ ឬទទួលយកព័ត៌មានដោយមិនទាន់ពិនិត្យ។ ពេលខកចិត្ត យើងអាចវាយតម្លៃខ្លួនឯង ឬអ្នកដទៃយ៉ាងអវិជ្ជមានជាងការពិត។ ដូច្នេះ មុននឹងសម្រេចចិត្តលើរឿងសំខាន់ គួរសួរខ្លួនឯងថា «ឥឡូវនេះ ខ្ញុំកំពុងមានអារម្មណ៍អ្វី?» «តើអារម្មណ៍នេះកំពុងប៉ះពាល់ដល់ការគិតរបស់ខ្ញុំដែរឬទេ?» និង «តើមានការពិត ឬភស្តុតាងអ្វីខ្លះដែលខ្ញុំត្រូវពិនិត្យបន្ថែម?»

ការគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ មិនមានន័យថា ត្រូវលាក់ បដិសេធ ឬបំបាត់អារម្មណ៍នោះទេ។ វាមានន័យថា យើងស្គាល់អារម្មណ៍របស់ខ្លួន ប៉ុន្តែមិនប្រញាប់ធ្វើសកម្មភាពតាមវា។ វិធីសាមញ្ញមួយគឺ «ឈប់–សួរ–ពិនិត្យ–សម្រេច»។ ឈប់មួយភ្លែតមុនឆ្លើយតប សួរខ្លួនឯងថាមានអ្វីកំពុងកើតឡើង ពិនិត្យការពិត និងទស្សនៈផ្សេងៗ បន្ទាប់មកទើបសម្រេច។ នៅពេលអាចធ្វើបាន គួរផ្តល់ពេលឱ្យខ្លួនឯង ជាពិសេសចំពោះការសម្រេចចិត្តដែលពាក់ព័ន្ធនឹងលុយ ការងារ ទំនាក់ទំនង ឬផលប្រយោជន៍របស់មនុស្សជាច្រើន។

ក្នុងគ្រួសារ សាលារៀន កន្លែងធ្វើការ និងសហគមន៍ ការគិតដោយហេតុផលអាចជួយកាត់បន្ថយជម្លោះដែលកើតចេញពីការយល់ច្រឡំ និងប្រតិកម្មភ្លាមៗ។ មុនចោទប្រកាន់ គួរស្តាប់ភាគីផ្សេងទៀត។ មុនចែករំលែកព័ត៌មានដែលធ្វើឱ្យខឹង ឬភ័យ គួរពិនិត្យប្រភព។ មុនបង្កើតជំហរលើបញ្ហាសាធារណៈ គួរពិនិត្យព័ត៌មាន ភស្តុតាង និងផលប៉ះពាល់ពីច្រើនជ្រុង។ សង្គមដែលមនុស្សចេះគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ និងពិភាក្សាដោយហេតុផល មានឱកាសខ្ពស់ជាងក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាដោយសន្តិវិធី និងសហការគ្នាបានល្អ។

ការសម្រេចចិត្តល្អ មិនមែនជាការបដិសេធអារម្មណ៍ ហើយក៏មិនមែនជាការពឹងផ្អែកតែលើអារម្មណ៍ដែរ។ អារម្មណ៍អាចប្រាប់យើងថា មានអ្វីមួយសំខាន់ចំពោះយើង ខណៈហេតុផល និងភស្តុតាងជួយយើងវាយតម្លៃថា តើគួរធ្វើអ្វីបន្ទាប់។ មនុស្សដែលមានភាពចាស់ទុំក្នុងការគិត គឺមនុស្សដែលអាចទទួលស្គាល់អារម្មណ៍របស់ខ្លួន ប៉ុន្តែទុកឱ្យហេតុផល សីលធម៌ និងផលប៉ះពាល់ជាអ្នកណែនាំការសម្រេចចិត្ត។ នៅពេលយើងចេះគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងបានល្អ ការសម្រេចចិត្តរបស់យើងក៏មានគុណភាពកាន់តែប្រសើរ ហើយការរួមចំណែករបស់យើងចំពោះគ្រួសារ សហគមន៍ និងសង្គមក៏កាន់តែមានតម្លៃ។