កសាងមូលដ្ឋាននៃការគិត៖ ពីផ្នត់គំនិតថេរ ទៅផ្នត់គំនិតរីកចម្រើន

មនុស្សម្នាក់ៗតែងមានជំនឿមួយចំនួនអំពីសមត្ថភាព និងសក្តានុពលរបស់ខ្លួន។ អ្នកខ្លះជឿថា ប្រាជ្ញា ជំនាញ និងសមត្ថភាព គឺជាអ្វីដែលមានកំណត់ពីកំណើត ហើយពិបាកផ្លាស់ប្តូរ។ នេះហៅថា ផ្នត់គំនិតថេរ។ ផ្ទុយទៅវិញ ផ្នត់គំនិតរីកចម្រើន ជឿថា មនុស្សអាចរៀន កែលម្អ និងអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពរបស់ខ្លួនបាន តាមរយៈការខិតខំ ការអនុវត្ត វិន័យ ការទទួលយកមតិយោបល់ និងការរៀនពីបទពិសោធន៍។ ក្នុងបរិបទកម្ពុជា ដែលសង្គម ការអប់រំ បច្ចេកវិទ្យា និងទីផ្សារការងារកំពុងផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងឆាប់រហ័ស ផ្នត់គំនិតរីកចម្រើនកាន់តែមានសារៈសំខាន់សម្រាប់មនុស្សគ្រប់វ័យ។

ផ្នត់គំនិតថេរ ជាញឹកញាប់ធ្វើឱ្យមនុស្សខ្លាចកំហុស ខ្លាចបរាជ័យ និងចៀសវាងការងារលំបាក។ នៅពេលប្រឈមនឹងបញ្ហា គេអាចគិតថា «ខ្ញុំមិនអាចធ្វើបានទេ» «ខ្ញុំមិនពូកែរឿងនេះទេ» ឬ «វាពិបាកពេកសម្រាប់ខ្ញុំ»។ ការគិតបែបនេះអាចកំណត់ឱកាសរបស់ខ្លួនឯង មុនពេលបានព្យាយាមពេញលេញ។ ផ្ទុយទៅវិញ មនុស្សដែលមានផ្នត់គំនិតរីកចម្រើន នឹងសួរថា «តើខ្ញុំត្រូវរៀនអ្វីបន្ថែម?» «តើខ្ញុំត្រូវផ្លាស់ប្តូរវិធីសាស្ត្រអ្វី?» និង «តើកំហុសនេះអាចបង្រៀនខ្ញុំអ្វីបានខ្លះ?»។ ការផ្លាស់ប្តូរសំណួរបែបនេះ គឺជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃការរីកចម្រើន។

ការផ្លាស់ប្តូរពីផ្នត់គំនិតថេរ ទៅផ្នត់គំនិតរីកចម្រើន មិនមែនកើតឡើងភ្លាមៗនោះទេ ប៉ុន្តែអាចហ្វឹកហាត់បានរៀងរាល់ថ្ងៃ។ ជំនួសឱ្យការនិយាយថា «ខ្ញុំធ្វើមិនបាន» គួរប្តូរទៅជា «ខ្ញុំមិនទាន់ធ្វើបាននៅឡើយ»។ ជំនួសឱ្យការខ្មាសអៀនពេលធ្វើខុស គួររៀនពិនិត្យថា មូលហេតុអ្វីបានជាខុស ហើយត្រូវកែតម្រូវយ៉ាងដូចម្តេច។ ជំនួសឱ្យការប្រៀបធៀបខ្លួនជាមួយអ្នកដទៃ គួរប្រៀបធៀបខ្លួនឯងជាមួយអតីតកាលរបស់ខ្លួនថា តើថ្ងៃនេះបានរៀនអ្វីថ្មី បានកែលម្អអ្វី និងបានខិតខំប្រសើរជាងមុនត្រង់ណា។ ការរីកចម្រើនពិតប្រាកដកើតឡើងពីជំហានតូចៗដែលធ្វើជាប្រចាំ។

ក្នុងគ្រួសារ សាលារៀន សាកលវិទ្យាល័យ កន្លែងធ្វើការ និងសហគមន៍ យើងក៏អាចជួយបង្កើតបរិយាកាសដែលលើកទឹកចិត្តផ្នត់គំនិតរីកចម្រើនបានដែរ។ ជំនួសឱ្យការសរសើរតែថា «អ្នកឆ្លាតណាស់» គួរសរសើរទៅលើការខិតខំ វិន័យ វិធីសាស្ត្រល្អ និងការកែលម្អ។ ជំនួសឱ្យការមើលកំហុសជារឿងអាម៉ាស់ គួរមើលវាជាឱកាសសម្រាប់រៀន និងកែប្រែ ដោយនៅតែរក្សាទំនួលខុសត្រូវចំពោះលទ្ធផល។ សង្គមដែលអនុញ្ញាតឱ្យមនុស្សរៀនពីកំហុស និងកែលម្អខ្លួន នឹងមានមនុស្សកាន់តែច្រើនដែលហ៊ានសួរ ហ៊ានសាកល្បង ហ៊ានបង្កើត និងហ៊ានទទួលខុសត្រូវ។

យ៉ាងណាក៏ដោយ ផ្នត់គំនិតរីកចម្រើន មិនមានន័យថា គ្រាន់តែគិតវិជ្ជមាន ហើយអ្វីៗនឹងជោគជ័យដោយស្វ័យប្រវត្តិនោះទេ។ ការរីកចម្រើនត្រូវការគោលដៅច្បាស់ ការខិតខំជាក់ស្តែង វិន័យ វិធីសាស្ត្រត្រឹមត្រូវ មតិយោបល់ដែលមានគុណភាព និងពេលវេលា។ ចំណុចសំខាន់គឺ កុំឱ្យកំហុស បរាជ័យ ឬកម្រិតសមត្ថភាពនៅថ្ងៃនេះ ក្លាយជាសាលក្រមកំណត់អនាគតរបស់ខ្លួន។ នៅពេលមនុស្សចេះរៀន ចេះកែលម្អ និងចេះបន្តទៅមុខ ពួកគេមិនត្រឹមតែអភិវឌ្ឍខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងអាចរួមចំណែកបង្កើតគ្រួសារ សហគមន៍ និងសង្គមកម្ពុជាដែលមានសមត្ថភាព និងរឹងមាំជាងមុន។