កសាងមូលដ្ឋាននៃការគិត៖ រៀនគិត មុននឹងជឿ និងសម្រេចចិត្ត

នៅក្នុងសង្គមកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន ព័ត៌មាន ការយល់ឃើញ និងមតិផ្សេងៗ ត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងឆាប់រហ័ស តាមរយៈបណ្តាញសង្គម ការសន្ទនាប្រចាំថ្ងៃ និងប្រភពព័ត៌មានជាច្រើន។ ក្នុងបរិបទបែបនេះ មនុស្សម្នាក់ៗ មិនអាចរស់នៅដោយផ្អែកតែលើការស្តាប់តាមគេ ឬជឿតាមអារម្មណ៍ភ្លាមៗបានទៀតទេ។ ការរៀនគិត មុននឹងជឿ និងសម្រេចចិត្ត គឺជាមូលដ្ឋានសំខាន់សម្រាប់ការរស់នៅប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ និងការចូលរួមយ៉ាងមានគុណភាពក្នុងគ្រួសារ សហគមន៍ សង្គម និងជីវិតសាធារណៈ។

ការគិតមិនមែនមានន័យថា គិតច្រើនដោយគ្មានទិសដៅទេ ប៉ុន្តែជាសមត្ថភាពក្នុងការសួរ សង្កេត វិភាគ និងវាយតម្លៃ មុនពេលទទួលយកអ្វីមួយថាជាការពិត។ មនុស្សដែលចេះគិត តែងសួរខ្លួនឯងថា៖ “ព័ត៌មាននេះមកពីណា?” “មានភស្តុតាងអ្វីគាំទ្រ?” “តើមានទស្សនៈផ្សេងទៀតដែរឬទេ?” និង “បើខ្ញុំសម្រេចចិត្តបែបនេះ នឹងមានផលប៉ះពាល់អ្វីខ្លះ?” សំណួរទាំងនេះ ជួយឱ្យមនុស្សមិនប្រញាប់ជឿពាក្យចចាមអារ៉ាម មិនងាយរងឥទ្ធិពលពីអារម្មណ៍ និងមិនងាយធ្វើសកម្មភាពដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ។

នៅកម្ពុជា យើងតែងជួបស្ថានភាពដែលមនុស្សមួយចំនួនចែករំលែកព័ត៌មានដោយមិនទាន់ពិនិត្យប្រភព ឬធ្វើការសម្រេចចិត្តសំខាន់ៗ ដោយផ្អែកលើការស្តាប់តាមគ្នា។ វាអាចកើតឡើងក្នុងការអប់រំ ការងារ អាជីវកម្ម ទំនាក់ទំនងសង្គម និងការចូលរួមក្នុងបញ្ហាសាធារណៈ។ ប្រសិនបើយើងមិនហ្វឹកហាត់ការគិតឱ្យបានល្អទេ នោះការយល់ច្រឡំ ការសម្រេចចិត្តខុស និងការបែកបាក់ក្នុងសង្គម អាចកើតឡើងកាន់តែងាយ។ ដូច្នេះ ការគិតដោយប្រុងប្រយ័ត្ន មិនមែនសម្រាប់តែអ្នកសិក្សាខ្ពស់ ឬអ្នកដឹកនាំប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាជំនាញមូលដ្ឋានសម្រាប់ពលរដ្ឋគ្រប់រូប។

ការកសាងទម្លាប់នេះ អាចចាប់ផ្ដើមពីរឿងតូចៗក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ដូចជា មិនចែករំលែកព័ត៌មានមុនពិនិត្យ មិនវិនិច្ឆ័យមនុស្សតាមការស្តាប់តែម្ខាង និងមិនសម្រេចចិត្តលឿនពេកនៅពេលអារម្មណ៍កំពុងខ្លាំង។ ក្នុងថ្នាក់រៀន កន្លែងធ្វើការ និងគ្រួសារ គួរលើកទឹកចិត្តឱ្យមានវប្បធម៌សួរសំណួរ ពិភាក្សាដោយហេតុផល និងគោរពមតិខុសគ្នា។ ពេលមនុស្សរៀនគិត មុននឹងជឿ ពួកគេនឹងចេះសម្រេចចិត្តដោយមានមូលដ្ឋានច្បាស់លាស់ និងមានទំនួលខុសត្រូវចំពោះលទ្ធផលនៃសកម្មភាពរបស់ខ្លួន។

នៅទីបញ្ចប់ សង្គមដែលរីកចម្រើន មិនអាចកើតឡើងដោយការជឿតាមគ្នាដោយគ្មានការពិចារណានោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវការមនុស្សដែលចេះគិត ចេះសួរ ចេះវាយតម្លៃ និងចេះសម្រេចចិត្តដោយប្រុងប្រយ័ត្ន។ ការរៀនគិត មុននឹងជឿ និងសម្រេចចិត្ត គឺជាជំហានដំបូងនៃការកសាងពលរដ្ឋដែលមានគុណភាព និងសង្គមដែលមានភាពចាស់ទុំ។ ប្រសិនបើយើងគ្រប់គ្នាអាចចាប់ផ្ដើមពីខ្លួនឯងបាន នោះការផ្លាស់ប្តូរវិជ្ជមានក្នុងសហគមន៍ និងសង្គមកម្ពុជា នឹងកើតមានឡើងយ៉ាងមានន័យ និងមាននិរន្តរភាព។