របត់នយោបាយក្រៅរដ្ឋាភិបាល៖ រួបរួមលើគោលការណ៍ ជំនួសការប្រជែងអំណាចផ្ទៃក្នុង

ក្នុងប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យសេរីពហុបក្ស កម្លាំងនយោបាយក្រៅរដ្ឋាភិបាលមិនមានតួនាទីត្រឹមតែប្រកួតប្រជែងដើម្បីទទួលបានអំណាចនោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវបង្កើតជម្រើសគោលនយោបាយ តំណាងឱ្យមតិចម្រុះ និងចូលរួមត្រួតពិនិត្យការប្រើប្រាស់អំណាចសាធារណៈផងដែរ។ នៅកម្ពុជា ការដែលគណបក្សក្រៅរដ្ឋាភិបាលចំនួនប្រាំបានរួមគ្នាដាក់លិខិតទៅព្រឹទ្ធសភាកាលពីខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦ ពាក់ព័ន្ធនឹងវិសោធនកម្មច្បាប់ឃុំ-សង្កាត់ គឺជាឧទាហរណ៍មួយនៃការសហការឆ្លងបក្សលើបញ្ហាគោលនយោបាយរួម ទោះបីគណបក្សទាំងនោះនៅតែមានអត្តសញ្ញាណ និងរចនាសម្ព័ន្ធរៀងៗខ្លួនក៏ដោយ។

ការប្រកួតប្រជែងផ្ទៃក្នុង គឺជារឿងធម្មតានៃនយោបាយប្រជាធិបតេយ្យ ប៉ុន្តែបញ្ហាកើតឡើងនៅពេលការប្រជែងតួនាទី មុខតំណែង ឬឥទ្ធិពលរបស់បុគ្គល ក្លាយជារឿងធំជាងគោលការណ៍ និងផលប្រយោជន៍សាធារណៈ។ ការរួបរួមដែលមានគុណភាព មិនមានន័យថាគ្រប់គណបក្សត្រូវរលាយបញ្ចូលគ្នា ឬបោះបង់ការខ្វែងគំនិតនោះទេ។ វាមានន័យថា ត្រូវមានច្បាប់ផ្ទៃក្នុងច្បាស់លាស់ ការជ្រើសរើសមេដឹកនាំដោយតម្លាភាព យន្តការដោះស្រាយជម្លោះ និងសមត្ថភាពសហការគ្នាលើបញ្ហាដែលមានគោលដៅស្របគ្នា ខណៈនៅតែរក្សាសិទ្ធិក្នុងការខ្វែងយោបល់។

បរិបទនយោបាយកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន ក៏ធ្វើឱ្យសំណួរអំពីការសហការរវាងកម្លាំងក្រៅរដ្ឋាភិបាលកាន់តែមានសារៈសំខាន់។ អង្គការ Human Rights Watch បានរាយការណ៍ក្នុងឆ្នាំ២០២៦ អំពីសម្ពាធផ្លូវច្បាប់ និងនយោបាយលើសមាជិក និងសកម្មជននៃគណបក្សក្រៅរដ្ឋាភិបាលមួយចំនួន ខណៈការកែប្រែច្បាប់គ្រប់គ្រងឃុំ-សង្កាត់នៅឆ្នាំ២០២៦ ក៏បានបង្កឱ្យមានការជជែកវែកញែកអំពីតំណាងពហុបក្សនៅថ្នាក់មូលដ្ឋាន។ រដ្ឋាភិបាល និងអ្នករិះគន់មានការបកស្រាយខុសគ្នាអំពីស្ថានភាពនយោបាយទាំងនេះ ប៉ុន្តែវាបង្ហាញថា សមត្ថភាពរៀបចំអង្គការ និងការសហការលើបញ្ហារួម គឺជាកត្តាសំខាន់មួយសម្រាប់គណបក្សនយោបាយណាក៏ដោយ។

ដូច្នេះ របត់ដែលអាចសិក្សាបានសម្រាប់អ្នកនយោបាយក្រៅរដ្ឋាភិបាល គឺការផ្លាស់ពីនយោបាយផ្អែកលើបុគ្គល ទៅនយោបាយផ្អែកលើស្ថាប័ន និងគោលការណ៍។ ជំនួសឱ្យការផ្ដោតថា «នរណាជាមេ?» ការពិភាក្សាអាចផ្លាស់ទៅជា «តើយើងមានគោលការណ៍រួមអ្វីខ្លះ? តើយើងដោះស្រាយបញ្ហាប្រជាពលរដ្ឋដោយរបៀបណា? និងតើយើងគ្រប់គ្រងការខ្វែងគំនិតដោយសន្តិវិធីយ៉ាងដូចម្តេច?»។ ក្នុងប្រជាធិបតេយ្យពហុបក្ស ការរួបរួមមិនមែនជាការលុបបំបាត់ភាពខុសគ្នាទេ ប៉ុន្តែជាសមត្ថភាពបម្លែងភាពខុសគ្នាទៅជាកិច្ចសហការដែលមានច្បាប់ មានគោលការណ៍ និងអាចទទួលខុសត្រូវចំពោះសាធារណជន។