លំហសិក្សាធិការកម្ពុជា
V1.0
លំហសិក្សាធិការកម្ពុជា
V1.0
ការស្រាវជ្រាវមានតួនាទីជាមូលដ្ឋានក្នុងការបង្កើតចំណេះដឹងថ្មី ផ្តល់ភស្តុតាងសម្រាប់ការសម្រេចចិត្ត ដោះស្រាយបញ្ហាសង្គម និងបង្កើតមូលដ្ឋានសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យា និងនវានុវត្តន៍។ នៅក្នុងសង្គម ការស្រាវជ្រាវអាចជួយកំណត់បញ្ហាពិត វាស់ទំហំផលប៉ះពាល់ ស្វែងយល់ពីមូលហេតុ និងវាយតម្លៃថាគោលនយោបាយ ឬដំណោះស្រាយណាដែលមានប្រសិទ្ធភាព។ នៅក្នុងវិស័យបច្ចេកវិទ្យា ការស្រាវជ្រាវជួយបង្កើត Algorithm, Model, Framework, Material, Process និងចំណេះដឹងដែលអាចបម្លែងទៅជាផលិតផល ឬសេវាកម្មថ្មី។ UNESCO ចាត់ទុកវិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និងនវានុវត្តន៍ថាជាកម្លាំងសំខាន់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងបរិស្ថាន ខណៈគោលដៅអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពទី៩ ក៏ផ្តោតលើការពង្រឹងសមត្ថភាពស្រាវជ្រាវ និងបច្ចេកវិទ្យារបស់ប្រទេសនានា [1], [2]។
សង្គមមនុស្សប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាជាច្រើន ដូចជា ភាពក្រីក្រ គុណភាពអប់រំ បញ្ហាសុខភាព សន្តិសុខស្បៀង ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ បញ្ហាចរាចរណ៍ សន្តិសុខឌីជីថល និងគម្លាតក្នុងការទទួលបានបច្ចេកវិទ្យា។ ការដោះស្រាយបញ្ហាទាំងនេះដោយផ្អែកតែលើការសន្មត ឬបទពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួន អាចនាំទៅកាន់ការសម្រេចចិត្តដែលមិនមានប្រសិទ្ធភាព។
ការស្រាវជ្រាវធ្វើឱ្យយើងអាចសួរថា៖
UNESCO បញ្ជាក់ថា Science, Technology and Innovation (STI) មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងបរិស្ថាន ហើយគួរត្រូវភ្ជាប់ជាមួយតម្រូវការរបស់សង្គម [1]។
ដូច្នេះ ការស្រាវជ្រាវមិនមែនមានតម្លៃតែនៅក្នុងសាកលវិទ្យាល័យ ឬមន្ទីរពិសោធន៍ទេ។ លទ្ធផលស្រាវជ្រាវអាចឈានទៅដល់ គោលនយោបាយ សេវាសាធារណៈ ផលិតផល បច្ចេកវិទ្យា អាជីវកម្ម និងការកែលម្អគុណភាពជីវិត។
អាចយល់ទំនាក់ទំនងនេះតាមរូបមន្ត៖
Social Problem → Research → Evidence → Knowledge → Technology / Policy → Implementation → Social Impact
ឧទាហរណ៍៖
រូបភាព ១.១.៣-១៖ ទំនាក់ទំនងរវាងបញ្ហាសង្គម ការស្រាវជ្រាវ បច្ចេកវិទ្យា និងផលប៉ះពាល់
ប្រភព៖ រៀបចំឡើងដោយអ្នកនិពន្ធ។
តួនាទីទីមួយរបស់ការស្រាវជ្រាវគឺ បង្កើត និងផ្ទៀងផ្ទាត់ចំណេះដឹង។
OECD កំណត់ Research and Experimental Development ថាជាការងារច្នៃប្រឌិត និងមានប្រព័ន្ធ ដែលធ្វើឡើងដើម្បីបង្កើនចំណេះដឹង និងបង្កើតការប្រើប្រាស់ថ្មីពីចំណេះដឹងដែលមានស្រាប់ [3]។
ចំណេះដឹងថ្មីអាចមានទម្រង់ជា៖
ការអភិវឌ្ឍសង្គម និងបច្ចេកវិទ្យាដែលមាននិរន្តរភាព ត្រូវការមូលដ្ឋានចំណេះដឹងដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។
បញ្ហាសង្គមជាច្រើនមានមូលហេតុស្មុគស្មាញ។
ឧទាហរណ៍៖
និស្សិតបោះបង់ការសិក្សា អាចមិនមែនដោយសារកត្តាមួយប៉ុណ្ណោះ។ អាចពាក់ព័ន្ធនឹង៖
បើគ្មានការស្រាវជ្រាវ យើងអាចគិតថា “មូលហេតុគឺ A” ខណៈទិន្នន័យអាចបង្ហាញថា A គ្រាន់តែជាកត្តាតូចមួយ។
ដូច្នេះ ការស្រាវជ្រាវជួយបម្លែង៖
Assumption → Evidence
និង
Opinion → Tested Explanation
ការដឹងថាមានបញ្ហា មិនទាន់គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់រៀបចំគោលនយោបាយ។
ត្រូវដឹងផងដែរថា៖
ឧទាហរណ៍ ការស្រាវជ្រាវអាចវាស់៖
ព័ត៌មានបែបនេះធ្វើឱ្យការសម្រេចចិត្តមានមូលដ្ឋានជាងការប្រើការស្មាន។
គោលនយោបាយល្អគួរតែឆ្លើយតបបញ្ហាពិត និងមានការតាមដានលទ្ធផល។
ការស្រាវជ្រាវអាចគាំទ្រគោលនយោបាយក្នុងបួនដំណាក់កាល៖
UN DESA ផ្តោតលើការភ្ជាប់ Science–Policy–Society និងការចូលរួមរបស់រដ្ឋ សហគមន៍វិទ្យាសាស្ត្រ វិស័យឯកជន និងសង្គមស៊ីវិល ដើម្បីប្រើ Science, Technology and Innovation សម្រាប់គោលដៅអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព [4]។
អាចបង្ហាញដូចនេះ៖
Data → Research → Evidence → Decision → Action → Evaluation
ឧទាហរណ៍ សាកលវិទ្យាល័យចង់ដឹងថាគួរវិនិយោគលើ E-learning System ថ្មីឬទេ។
ជំនួសឱ្យការសម្រេចតាមអារម្មណ៍ អាចស្រាវជ្រាវ៖
រួចប្រើលទ្ធផលជាមូលដ្ឋានសម្រេចចិត្ត។
ការស្រាវជ្រាវអប់រំអាចជួយឆ្លើយសំណួរ៖
ផលពីការស្រាវជ្រាវអាចប្រើសម្រាប់៖
សុខាភិបាលគឺជាឧទាហរណ៍ច្បាស់នៃតម្លៃការស្រាវជ្រាវ។
ការស្រាវជ្រាវអាចគាំទ្រ៖
UNESCO បានលើកឡើងពីសារៈសំខាន់នៃការប្រើ R&D ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាសង្គមសំខាន់ៗ រួមទាំងការទទួលបានសេវាសុខាភិបាល សន្តិសុខស្បៀង និងថាមពល [5]។
សម្រាប់សង្គមដែលវិស័យកសិកម្មមានសារៈសំខាន់ ការស្រាវជ្រាវអាចជួយ៖
នៅទីនេះ ការស្រាវជ្រាវអាចភ្ជាប់ វិទ្យាសាស្ត្រកសិកម្ម + IoT + AI + Data Science ដើម្បីបង្កើតដំណោះស្រាយអន្តរវិស័យ។
ការស្រាវជ្រាវបរិស្ថានអាចជួយ៖
UNESCO Institute for Statistics កត់សម្គាល់ថាការវិនិយោគក្នុង STI និង R&D មានតួនាទីសំខាន់សម្រាប់កំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងការដោះស្រាយបញ្ហាសកល ហើយអាចជួយបង្កើតសង្គមបៃតង និងបរិយាបន្នជាងមុន [6]។
ការស្រាវជ្រាវមិនត្រឹមបង្កើតទ្រឹស្តីទេ។ វាអាចបង្កើតមូលដ្ឋានសម្រាប់៖
ទំនាក់ទំនងអាចបង្ហាញថា៖
Research → Knowledge → Technology → Innovation → Productivity → Economic & Social Value
តែខ្សែនេះមិនមែនកើតឡើងដោយស្វ័យប្រវត្តិទេ។ ត្រូវការការវិនិយោគ មនុស្សមានជំនាញ ស្ថាប័ន ទីផ្សារ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងគោលនយោបាយគាំទ្រ។
ការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យាច្រើនចាប់ផ្តើមពីសំណួរស្រាវជ្រាវ។
ឧទាហរណ៍៖
សំណួរទាំងនេះបង្កើត Research Programs ដែលអាចឈានទៅ Technologies ថ្មី។
ការស្រាវជ្រាវមូលដ្ឋានអាចមិនបង្កើត Product ភ្លាមៗ។
ឧទាហរណ៍៖
អ្នកស្រាវជ្រាវសិក្សា Mathematical Optimization Method ថ្មី។
នៅដំបូង វាអាចគ្រាន់តែជាទ្រឹស្តី។
ក្រោយមក វាអាចត្រូវប្រើសម្រាប់៖
ដូច្នេះ Basic Research អាចមានផលប៉ះពាល់យូរអង្វែង។
Applied Research ផ្តោតលើបញ្ហាជាក់លាក់។
ឧទាហរណ៍៖
តើ AI Model ណាអាចសម្គាល់សញ្ញាចរាចរណ៍បានល្អជាងគេ?
ការសិក្សាអាចមាន៖
បន្ទាប់មក Result អាចប្រើក្នុង Smart Vehicle System។
បន្ទាប់ពី Research បានចំណេះដឹង អាចឈានទៅ Experimental Development។
OECD បែងចែក R&D ទៅជា Basic Research, Applied Research និងExperimental Development [3]។
Experimental Development អាចរួមមាន៖
ដូច្នេះ ការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យាអាចមានខ្សែ៖
Basic Research → Applied Research → Experimental Development → Product / Process
ត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះការយល់ថា៖
“Research = ការបង្កើត Technology”
ការស្រាវជ្រាវមានវិសាលភាពធំជាងនេះ។
Research អាចបង្កើត៖
ដោយគ្មាន Technology។
ផ្ទុយទៅវិញ Technology Development ខ្លះអាចប្រើចំណេះដឹងដែលមានស្រាប់ ដោយមិនចាំបាច់បង្កើត Research Finding ថ្មី។
Research និងInnovation មានទំនាក់ទំនងខ្លាំង ប៉ុន្តែមិនដូចគ្នា។
Research ផ្តោតលើ៖
Knowledge and Evidence
Innovation ផ្តោតលើ៖
Use and Value
អាចមានលំដាប់៖
Research → Development → Innovation
ប៉ុន្តែ Innovation ក៏អាចកើតពីការបញ្ចូលបច្ចេកវិទ្យាដែលមានស្រាប់ ឬការកែលម្អ Process បានដែរ។
| ដំណាក់កាល | គោលបំណង | លទ្ធផល | ឧទាហរណ៍ |
|---|---|---|---|
| Research | បង្កើត ឬផ្ទៀងផ្ទាត់ចំណេះដឹង | Finding, Model, Theory, Method, Evidence | ប្រៀបធៀប AI Models សម្រាប់សម្គាល់ជំងឺដំណាំ |
| Technology Development | បម្លែងចំណេះដឹងទៅជាដំណោះស្រាយ | Prototype, Software, Device, Platform | Mobile App សម្គាល់ជំងឺដំណាំ |
| Innovation | បង្កើតតម្លៃតាមការប្រើប្រាស់ | Solution ដែលត្រូវបានយកទៅប្រើ | កសិករប្រើ App ជាក់ស្តែងដើម្បីកំណត់ជំងឺ និងគ្រប់គ្រងដំណាំ |
ប្រភព៖ រៀបចំឡើងដោយអ្នកនិពន្ធ ដោយផ្អែកលើគោលគំនិត R&D របស់ OECD [3]។
Computer Science Research អាចផ្តល់មូលដ្ឋានដល់៖
ឧទាហរណ៍៖
តើ Architecture ណាអាចសម្គាល់អក្សរខ្មែរបានត្រឹមត្រូវជាង?
នេះបង្ហាញពីខ្សែ Research → Technology → Social Value។
Digital Transformation មិនមែនមានន័យថា “យកកុំព្យូទ័រទៅជំនួសក្រដាស” ប៉ុណ្ណោះទេ។
ការស្រាវជ្រាវត្រូវសិក្សា៖
បើមិនសិក្សាអ្នកប្រើប្រាស់ និងបរិបទទេ បច្ចេកវិទ្យាដែលល្អតាមបច្ចេកទេស ក៏អាចមិនត្រូវបានទទួលយក។
នេះបង្ហាញថា Social Science មានសារៈសំខាន់ចំពោះការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យាផងដែរ។
ឧទាហរណ៍៖
យើងបង្កើត E-government System ដែលមាន៖
ប៉ុន្តែប្រជាពលរដ្ឋមិនប្រើ។
ត្រូវស្រាវជ្រាវបន្ថែម៖
ដូច្នេះ៖
Technology success = Technical quality + Human factors + Social context
ស្ថាប័នអាចចំណាយថវិកាច្រើនលើ Technology។
មុនវិនិយោគ អាចធ្វើ Research៖
វាអាចជួយឆ្លើយថា៖
តើគួរវិនិយោគឬទេ?
តើត្រូវកែអ្វី?
តើអ្នកប្រើត្រូវការអ្វី?
តើមាន Risk អ្វី?
ការស្រាវជ្រាវអាចប្រើដើម្បីកែលម្អ៖
ឧទាហរណ៍ ការស្រាវជ្រាវអាចវាស់៖
Before system
After system
បន្ទាប់មកវិភាគថា ការកាត់បន្ថយពេលវេលាមានន័យ និងមានប្រសិទ្ធភាពឬទេ។
សហប្រជាជាតិបានដាក់ Science, Technology and Innovation ជាផ្នែកមួយនៃមធ្យោបាយសម្រេច Sustainable Development Goals។ Target 9.5 ជាពិសេសអំពាវនាវឱ្យពង្រឹងការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ កែលម្អសមត្ថភាពបច្ចេកវិទ្យា និងលើកទឹកចិត្តនវានុវត្តន៍ [2]។
ការស្រាវជ្រាវអាចចូលរួមក្នុង៖
ការអភិវឌ្ឍល្អមិនមែនមានតែ Economic Growth ទេ។
ត្រូវគិតពី៖
UNESCO បានដាក់ Science, Technology and Innovation ជាឧបករណ៍សំខាន់សម្រាប់អភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងបរិស្ថានទាំងបី [1]។
សាកលវិទ្យាល័យមិនគួរត្រឹមបង្រៀន Knowledge ដែលមានស្រាប់ទេ។
តួនាទីសំខាន់ៗគួររួមមាន៖
និស្សិតគួរត្រូវបានបណ្តុះបណ្តាលពី អ្នកទទួលចំណេះដឹង ទៅជា អ្នកសួរសំណួរ អ្នកស្រាវជ្រាវ និងអ្នកបង្កើតដំណោះស្រាយ។
និស្សិតមិនគួរគិតថា Research ជាកិច្ចការសម្រាប់តែសាស្ត្រាចារ្យទេ។
និស្សិតអាចចូលរួម៖
តាមរយៈសកម្មភាពទាំងនេះ និស្សិតអភិវឌ្ឍ៖
គម្រោងបច្ចេកវិទ្យាខ្លះចាប់ផ្តើមពីសំណួរ៖
“Technology ថ្មីមួយណាគួរប្រើ?”
ប៉ុន្តែសំណួរដែលល្អជាងគឺ៖
“តើបញ្ហាអ្វីដែលត្រូវដោះស្រាយ?”
បន្ទាប់មក៖
Problem → Evidence → Need → Research → Appropriate Technology
មិនមែន៖
Technology → Search for a Problem
| វិស័យ | បញ្ហាស្រាវជ្រាវ | Research Output | ផលប៉ះពាល់អាចកើតមាន |
|---|---|---|---|
| អប់រំ | និស្សិតមានហានិភ័យបោះបង់ការសិក្សា | Prediction Model / Evidence | Early intervention និងStudent Support |
| សុខាភិបាល | រកឃើញជំងឺយឺត | Diagnostic Model | ការរកឃើញ និងព្យាបាលទាន់ពេល |
| កសិកម្ម | ជំងឺដំណាំ | AI / Sensor System | កាត់បន្ថយការខាតបង់ |
| ចរាចរណ៍ | កកស្ទះ | Traffic Optimization Model | កាត់បន្ថយពេលវេលាធ្វើដំណើរ |
| រដ្ឋបាល | សេវាយឺត និងទិន្នន័យបែកខ្ញែក | Digital Service Framework | សេវារហ័ស និងងាយចូលប្រើ |
ប្រភព៖ រៀបចំឡើងដោយអ្នកនិពន្ធ។
ការអភិវឌ្ឍមិនមែនមានទិសតែមួយ។
វាជាវដ្ត៖
Society identifies problems
↓
Research investigates
↓
Technology provides solutions
↓
Society uses technology
↓
New effects and new problems appear
↓
New research begins
ឧទាហរណ៍ Social Media៖
Research → Communication Technology → Social Media → New Benefits + New Problems → Research on misinformation, privacy, mental health, algorithmic bias.
នេះបង្ហាញថា Technology បង្កើតទាំង ឱកាស និងសំណួរស្រាវជ្រាវថ្មី។
Technology ថ្មីមិនមានតែផលវិជ្ជមានទេ។
ការស្រាវជ្រាវត្រូវសិក្សាផងដែរ៖
ឧទាហរណ៍ AI Model អាចមាន Accuracy ខ្ពស់ ប៉ុន្តែបើ Bias ទៅលើក្រុមមនុស្សណាមួយ វាអាចបង្កបញ្ហាសង្គម។
ដូច្នេះ Research ត្រូវឆ្លើយទាំង៖
Can we build it?
និង
Should we use it, for whom, under what conditions, and with what safeguards?
ការអភិវឌ្ឍ Technology ដែលគ្មាន Ethics អាចបង្កគ្រោះថ្នាក់។
អ្នកស្រាវជ្រាវត្រូវពិចារណា៖
នេះធ្វើឱ្យ Social Science, Law, Ethics និងTechnology Research ត្រូវធ្វើការជាមួយគ្នា។
បញ្ហាសង្គមស្មុគស្មាញ មិនអាចដោះស្រាយដោយវិស័យមួយតែមួយជានិច្ចទេ។
ឧទាហរណ៍ Smart City ត្រូវការចំណេះដឹងពី៖
ដូច្នេះ Interdisciplinary Research មានសារៈសំខាន់។
UNESCO បានចាប់ផ្តើម International Decade of Sciences for Sustainable Development 2024–2033 ដោយផ្តោតលើការប្រើវិទ្យាសាស្ត្រគ្រប់ប្រភេទ រួមទាំងវិទ្យាសាស្ត្រមូលដ្ឋាន អនុវត្ត សង្គម និងមនុស្សសាស្ត្រ ដើម្បីគាំទ្រការផ្លាស់ប្តូរប្រកបដោយចីរភាព [7]។
ស្នាដៃ Research មួយអាចបង្កើត៖
ចំណេះដឹងថ្មី។
ការកែលម្អ ឬផ្ទៀងផ្ទាត់ទ្រឹស្តី។
វិធីសាស្ត្រថ្មី។
Algorithm, Model, Framework ឬSystem។
Guidelines ឬដំណោះស្រាយអនុវត្ត។
ភស្តុតាងសម្រាប់គោលនយោបាយ។
ការកែលម្អជីវភាព ឬការចូលរួមក្នុងសង្គម។
ក្រាហ្វ ១.១.៣-១៖ ខ្សែតម្លៃនៃការស្រាវជ្រាវ
Knowledge Creation ██████████
Evidence Generation ██████████
Technology Development █████████
Policy Support ████████
Innovation █████████
Social Application █████████
Long-term Impact ████████ប្រភព៖ រៀបចំឡើងដោយអ្នកនិពន្ធសម្រាប់គោលបំណងពន្យល់។ ក្រាហ្វនេះជាក្រាហ្វគំនិត មិនមែនជាទិន្នន័យស្ថិតិទេ។
មិនចាំបាច់។
Research Impact អាចកើត៖
Basic Research មួយអាចមិនមាន Product ភ្លាមៗ ប៉ុន្តែអាចក្លាយជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ Technology នៅពេលក្រោយ។
ដូច្នេះមិនគួរវាយតម្លៃ Research តែតាម៖
“តើលក់បានអ្វី?”
ទេ។
ត្រូវវាយតម្លៃផងដែរ៖
Research ល្អមិនធានាថានឹងក្លាយជា Technology ឬSocial Impact ដោយស្វ័យប្រវត្តិ។
អាចមានបញ្ហា៖
នេះមានន័យថា Research Ecosystem ត្រូវមានសាកលវិទ្យាល័យ រដ្ឋ អាជីវកម្ម និងសង្គមសហការគ្នា។
ប្រព័ន្ធស្រាវជ្រាវរឹងមាំត្រូវការតួអង្គជាច្រើន៖
បង្កើត Knowledge និងResearchers។
ផ្តល់ Policy, Funding និងInfrastructure។
បម្លែង Knowledge ទៅ Product និងService។
ផ្តល់ Problems, Needs និងFeedback។
ផ្តល់ Knowledge Sharing និងCollaboration។
គោលដៅ SDG 17.6 ក៏ផ្តោតលើការសហការអន្តរជាតិ និងការចែករំលែកចំណេះដឹងផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និងនវានុវត្តន៍ [8]។
អ្នកស្រាវជ្រាវមិនត្រូវសួរតែ៖
“តើខ្ញុំអាច Publish Paper បានទេ?”
គួរសួរផងដែរ៖
Research Communication ជាផ្នែកមួយនៃការបម្លែងចំណេះដឹងទៅ Social Impact។
ការស្រាវជ្រាវគឺជាធាតុមូលដ្ឋានសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍសង្គម និងបច្ចេកវិទ្យា ព្រោះវាផ្តល់ចំណេះដឹង ភស្តុតាង និងវិធីសាស្ត្រសម្រាប់ស្វែងយល់បញ្ហា បង្កើតដំណោះស្រាយ និងវាយតម្លៃថាដំណោះស្រាយនោះមានប្រសិទ្ធភាពកម្រិតណា។ UNESCO ចាត់ទុក Science, Technology and Innovation ថាមានតួនាទីសំខាន់លើវិមាត្រសេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងបរិស្ថាននៃការអភិវឌ្ឍ [1]។
នៅក្នុងសង្គម ការស្រាវជ្រាវអាចជួយកំណត់បញ្ហា ស្វែងរកមូលហេតុ វាស់ផលប៉ះពាល់ បង្កើតគោលនយោបាយ និងវាយតម្លៃការអនុវត្ត។ នៅក្នុងបច្ចេកវិទ្យា Research អាចបង្កើត Knowledge, Algorithm, Model, Framework និងMethod ដែលបន្ទាប់មកអាចឈានទៅ Development និងInnovation។
ទោះយ៉ាងណា ទំនាក់ទំនងរវាង Research និងDevelopment មិនមែនជាបន្ទាត់ត្រង់តែមួយទេ។ បច្ចេកវិទ្យាថ្មីអាចបង្កើតបញ្ហាសង្គមថ្មី ហើយបញ្ហាទាំងនោះអាចបង្កើតសំណួរស្រាវជ្រាវថ្មី។ ដូច្នេះ Research, Technology និងSociety មានទំនាក់ទំនងជាវដ្តដែលបន្តកែប្រែគ្នាទៅវិញទៅមក។
សម្រាប់និស្សិត និងអ្នកស្រាវជ្រាវ ចំណុចសំខាន់គឺ៖
ការស្រាវជ្រាវល្អ មិនគួរចាប់ផ្តើមពីការចង់ប្រើ Technology ណាមួយទេ ប៉ុន្តែគួរចាប់ផ្តើមពីការយល់បញ្ហា និងតម្រូវការពិត។
បន្ទាប់មក ទើបប្រើចំណេះដឹង ភស្តុតាង និងបច្ចេកវិទ្យា ដើម្បីបង្កើតដំណោះស្រាយដែលមានតម្លៃ និងមានទំនួលខុសត្រូវ។
សូមជ្រើសរើសបញ្ហាសង្គមមួយ ហើយរៀបចំខ្សែស្រាវជ្រាវខាងក្រោម៖
១. បញ្ហាសង្គម៖
..................................................................
២. អ្នកដែលរងផលប៉ះពាល់៖
..................................................................
៣. ភស្តុតាងដែលត្រូវការដើម្បីយល់បញ្ហា៖
..................................................................
៤. Research Question៖
..................................................................
៥. Methodology៖
..................................................................
៦. Data ដែលត្រូវប្រមូល៖
..................................................................
៧. Research Output ដែលរំពឹងទុក៖
..................................................................
៨. Technology ឬPolicy Solution ដែលអាចបង្កើត៖
..................................................................
៩. អ្នកប្រើប្រាស់ ឬអ្នកទទួលផល៖
..................................................................
១០. Expected Social Impact៖
..................................................................
១១. Risk ឬEthical Issue៖
..................................................................
១២. វិធីវាស់ថា Solution មានប្រសិទ្ធភាព៖
..................................................................
Research converts questions into evidence.
Evidence helps society make better decisions.
Research creates knowledge; technology applies knowledge.
Technology alone does not guarantee social development.
Social needs should guide responsible technology development.
Research can support education, health, agriculture, environment, economy and public services.
Basic Research may create long-term value even without an immediate product.
Applied Research connects knowledge to specific problems.
Experimental Development converts knowledge into prototypes and improved solutions.
Responsible research must consider ethics, inclusion, privacy and unintended impacts.
The strongest research connects knowledge, technology and human needs.
[1] UNESCO, “Science, Technology and Innovation Policy,” United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization.
[2] UNESCO Institute for Statistics, “SDG 9.5: Science, Technology and Innovation,” UIS Data Browser.
[3] OECD, Frascati Manual 2015: Guidelines for Collecting and Reporting Data on Research and Experimental Development. Paris, France: OECD Publishing, 2015.
[4] United Nations Department of Economic and Social Affairs, “Science, Technology and Innovation,” United Nations.
[5] UNESCO, “Science, Technology and Innovation: Critical Means of Implementation for the Sustainable Development Goals,” UNESCO.
[6] UNESCO Institute for Statistics, “Science, Technology and Innovation,” UIS.
[7] UNESCO, “International Decade of Sciences for Sustainable Development 2024–2033,” UNESCO, 2024.
[8] United Nations Department of Economic and Social Affairs, “Science,” Sustainable Development Goals Knowledge Platform.
